[gnu-pl] tekst "20 lat spolecznosci wolnego oprogramowania"

The Free Software Community After 20 Years:
With great but incomplete success, what now?
20 lat Spo³eczno¶ci Wolnego Oprogramowania:
Wielki, choæ nie ca³kowity, sukces - ale co dalej?

by Richard Stallman
Richard Martin Stallman

It was 5 Jan 1984, twenty years ago today, that I quit my job at MIT to begin developing a free software operating system, GNU. While we have never released a complete GNU system suitable for production use, a variant of the GNU system is now used by tens of millions of people who mostly are not aware it is such. Free software does not mean "gratis"; it means that users are free to run the program, study the source code, change it, and redistribute it either with or without changes, either gratis or for a fee.
5 stycznia 1984, dok³adnie dwadzie¶cia lat temu, rzuci³em pracê na Massachusets Institute of Technology, aby pracowaæ nad stworzeniem wolnego systemu operacyjnego, jakim jest GNU. Pomimo tego, ¿e nigdy nie opublikowali¶my kompletnego, zdatnego do pracy systemu GNU, to jeden z jego wariantów u¿ywany jest dzisiaj przez dziesi±tki milionów ludzi, choæ zazwyczaj nie maj± oni tej ¶wiadomo¶ci. Wolne oprogramowanie nie oznacza "darmowego"; oznacza, ¿e u¿ytkownicy maj± prawo do uruchamiania programu, studiowania jego kodu ¼ród³owego, zmieniania go, oraz rozpowszechniania - czy to zmienionego, czy te¿ bez zmian, za darmo, albo za op³at±.

My hope was that a free operating system would open a path to escape forever from the system of subjugation which is proprietary software. I had experienced the ugliness of the way of life that non-free software imposes on its users, and I was determined to escape and give others a way to escape.
Mia³em nadziejê, ¿e wolny system operacyjny otworzy raz na zawsze drogê ucieczki od systemu zniewolenia, jakim jest oprogramowanie prawnie zastrze¿one. Sam do¶wiadczy³em obrzydliwych zachowañ, jaki nie-wolne oprogramowanie wymusza na swoich u¿ytkownikach, i by³em zdeterminowany -  chcia³em uciec i umo¿liwiæ ucieczkê innym.

Non-free software carries with it an antisocial system that prohibits cooperation and community. You are typically unable to see the source code; you cannot tell what nasty tricks, or what foolish bugs, it might contain. If you don't like it, you are helpless to change it. Worst of all, you are forbidden to share it with anyone else. To prohibit sharing software is to cut the bonds of society.
Nie-wolne oprogramowanie tworzy antyspo³eczny system, który zabrania kooperowania i wspólnoty. Zazwyczaj nie mo¿emy obejrzeæ kodu ¼ród³owego, i nie mo¿emy orzec jakie paskudne sztuczki, czy te¿ g³upawe b³êdy, móg³by on zawieraæ. Nawet je¶li nam siê on nie podoba, to i tak nie mo¿emy nic w nim zmieniæ. Najgorsze, ¿e zabronione jest dzielenie siê kodem z kimkolwiek innym. A zakaz dzielenia siê oprogramowaniem oznacza przecinanie spo³ecznych wiêzi.

Today we have a large community of users who run GNU, Linux and other free software. Thousands of people would like to extend this, and have adopted the goal of convincing more computer users to "use free software". But what does it mean to "use free software"? Does that mean escaping from proprietary software, or merely installing free programs alongside it? Are we aiming to lead people to freedom, or just introduce them to our code? In other words, are we working for freedom, or have we replaced that goal with the shallow goal of popularity?
Dzi¶ mamy du¿± spo³eczno¶æ u¿ytkowników, którzy korzystaj± z GNU, Linuxa, i innych wolnych programów. Tysi±ce ludzi, pragn±cych jeszcze wiêkszego zasiêgu, postawi³o sobie za cel przekonywanie u¿ytkowników komputerów do "korzystania z wolnego oprogramowania". Ale co oznacza "korzystanie z wolnego oprogramowania"? Czy oznacza ucieczkê od oprogramowania prawnie zastrze¿onego, czy te¿ jedynie instalowanie wolnych programów razem z innymi? Czy mamy na celu prowadzenie ludzi do wolno¶ci, czy tylko zapoznawanie ich z naszym kodem? Innymi s³owy: czy pracujemy na rzecz wolno¶ci, czy te¿ porzucili¶my to wzywanie na rzecz powierzchownej popularno¶ci?

It's easy to get in the habit of overlooking this distinction, because in many common situations it makes no difference. When you're trying to convince a person to try a free program, or to install the GNU/Linux operating system, either goal would lead to the same practical conduct. However, in other situations the two goals inspire very different actions.
£atwo jest nabraæ nawyku przeoczania tego rozró¿nienia, poniewa¿ w wielu codziennych sytuacjach nie robi to ¿adnej ró¿nicy. Kiedy próbujesz przekonaæ kogo¶, aby przetestowa³ wolne oprogramowanie, albo ¿eby zainstalowa³ system operacyjny GNU/Linux, wykonamy praktycznie te same dzia³ania niezale¿nie od tego, który z tych celów sobie postawili¶my. Tym niemniej w innych sytuacjach te dwa cele prowadz± do zachowañ krañcowo odmiennych.

For instance, what should we say when the non-free Invidious video driver, the non-free Prophecy database, or the non-free Indonesia language interpreter and libraries, is released in a version that runs on GNU/Linux? Should we thank the developers for this "support" for our system, or should we regard this non-free program like any other--as an attractive nuisance, a temptation to accept bondage, a problem to be solved?
Na przyk³ad: co powinni¶my powiedzieæ, gdy nie-wolny sterownik wideo Niewidka, nie-wolna baza danych O'rany, czy te¿ nie-wolny interpreter jêzyka Amnezyjskiego wraz z bibliotekami jest opublikowany w wersji pracuj±cej pod GNU/Linux? Czy powinni¶my podziêkowaæ ich twórcom za "wsparcie" naszego systemu, czy te¿ powinni¶my odrzuciæ te nie-wolne programy jak wszystkie inne -- traktuj±c je jak poci±gaj±c± dokuczliwo¶æ, kuszenie nas by¶my dali siê zwi±zaæ, problem do rozwi±zania?

If you take as your goal the increased popularity of certain free software, if you seek to convince more people to use some free programs some of the time, you might think those non-free program are helpful contributions to that goal. It is hard to dispute the claim that their availability helps make GNU/Linux more popular. If the widespread use of GNU or Linux is the ultimate goal of our community, we should logically applaud all applications that run on it, whether free or not.
Je¶li we¼miemy sobie za cel zwiêkszenie popularno¶ci konkretnego typu wolnego oprogramowania, je¶li poszukujemy sposobów na przekonanie wiêkszej ilo¶ci ludzi do korzystania czasami z niektórych wolnych programów, to owe nie-wolne programy mog± wydawaæ siê cennym wk³adem do osi±gniêcia celu. Trudno jest spieraæ siê z argumentem, ¿e ich obecno¶æ pomaga czyniæ GNU/Linux bardziej popularnym. Gdyby szeroki zasiêg GNU czy Linuxa by³ ostatecznym celem naszej spo³eczno¶ci, to logicznie rzecz bior±c powinni¶my oklaskiwaæ wszystkie dzia³aj±ce na nim aplikacje, czy to wolne, czy te¿ nie.

But if our goal is freedom, that changes everything. Users cannot be free while using a non-free program. To free the citizens of cyberspace, we have to replace those non-free programs, not accept them. They are not contributions to our community, they are temptations to settle for continuing non-freedom.
Je¿eli jednak naszym celem jest wolno¶æ, to wszystko siê zmienia. U¿ytkownicy nie mog± byæ wolni gdy korzystaj± z nie-wolnych programów. ¯eby uwolniæ mieszkañców cyberprzestrzeni musimy zamiast akceptowaæ nie-wolne oprogramowanie zastêpowaæ je wolnymi zamiennikami. Nie jest ono bowiem wk³adem w nasz± spo³eczno¶æ, ale pokus±, by¶my pozostali w stanie zniewolenia.

There are two common motivations to develop a free program. One is that there is no program to do the job. Unfortunately, accepting the use of a non-free program eliminates that motivation. The other is the will to be free, which motivates people to write free replacements for non-free programs. In cases like these, that motive is the only one that can do the job. Simply by using a new and unfinished free replacement, before it technically compares with the non-free model, you can help encourage the free developers to persevere until it becomes superior.
Zazwyczaj s± dwa powody, dla których ludzie tworz± wolne programy. Pierwszy to ten, ¿e nie istnieje program potrzebny do wykonania jakiej¶ pracy. Niestety, zgoda na korzystanie z nie-wolnych programów eliminuje tak± motywacjê. Drugim powodem jest pragnienie bycia wolnym, które motywuje ludzi do tworzenia wolnych zamienników nie-wolnych programów. W sytuacji, gdy nie-wolny program istnieje, tylko ten drugi powód sk³ania do dzia³ania. Jako u¿ytkownicy poprzez korzystanie z nowego,  niewykoñczonego jeszcze, wolnego zamiennika -- i to zanim technologicznie dorówna on nie-wolnemu orygina³owi -- zachêcamy wolnych twórców do nieustannego wysi³ku uczynienia programu najlepszym.

Those non-free programs are not trivial. Developing free replacements for them will be a big job; it may take years. The work may need the help of future hackers, young people today, people yet to be inspired to join the work on free software. What can we do today to help convince other people, in the future, to maintain the necessary determination and persistance to finish this work?
Te nie-wolne programy nie s± banalne. Tworzenie ich wolnych zamienników bêdzie gigantyczn± prac±; mo¿e to zabraæ ca³e lata. To zadanie mo¿e potrzebowaæ pomocy przysz³ych hackerów, dzi¶ m³odych ludzi -- ludzi których trzeba dopiero zainspirowaæ, by w³±czyli siê w pracê na rzecz wolnego oprogramowania. Co mo¿emy uczyniæ dzi¶, by pomóc w przekonaniu innych do utrzymania tak¿e w przysz³o¶ci koniecznej do ukoñczenia pracy determinacji i uporu?

The most effective way to strengthen our community for the future is to spread understanding of the value of freedom--to teach more people to recognize the moral unacceptability of non-free software. People who value freedom are, in the long term, its best and essential defense.
Najbardziej efektywnym sposobem wzmacniania naszej spo³eczno¶ci jest pog³êbianie zrozumienia, jak± warto¶ci± jest wolno¶æ; uczenie ludzi, ¿e oprogramowanie prawnie zastrze¿one jest moralnie nie do przyjêcia. Ludzie, którzy ceni± sobie wolno¶æ, s± - w dalszej perspektywie - najlepszymi i najwa¿niejszymi obroñcami spo³eczno¶ci.

Originally published on Newsforge.
Tekst pierwotnie opublikowany na Newsforge.org