Nafta "nena" e te gjithave, vene ne zemer te nje" loje politike".......

 
Libia,  nafta dhe pyetjete qe shtrohen pas saj ? 
BEQIR  SINA, New York 
Nafta  "nena" e te gjithave, vene ne zemer te nje" loje politike"....... 
 
 
NEW  YORK CITY : Ngjarjet, qe po zhvillohen ne boten arabe, epiqendra e 
prodhimit te  naftes globale, jane nje kujtese kthjellte ne tregtine naftes, 
sepse "nena" e te  gjitha produkteve te saj, eshte vene ne zemer te nje loje  
politike. Kjo qe ka nisur tani eshte ndoshta edhe me e madhe, sesa ajo  kur 
Iraku pushtoi Kuvajtin ne 1990. Mbasi ata qe kane politiken e  nafetes ne 
dore  "e paperpunuar" mire, nga udhheqesit diktator, eshte  bere  aq i madh qe 
t'i kanoset nje rrezik tjeter  botes. 
Ashtu  si shumica e vendeve te botes arabe, qe jane te perfshira ne kete 
levizje  progresiste dhe per ndryshim, kjo duket sot, si nje treg ku  " xhepi" 
i saj  eshte plot me fishekzjarre, vetem duke pritur per  nje ndeshje, qe 
ato te shperthejne.  
Rasti  Libia - dhe psikopati Gadaffi! 
Prej  se kur forcat "rebele" kane forcuar pozitat e tyre, dhe i kan  hedhur 
"lakun" atij  rreth Tripolit te dielen, Gadafi per te shpetuar,  me 
njerezit e tij i ka kaluar  furnizimet me nafte ne  pika kritike, sidmos ku vrehet 
ne shume vende te Europes. Vende keto  qe prodhimit e tyre i kane te 
lidhura, ngushte nga prodhimi  i  naftes qe u vjen atyre nepermjet porteve te 
Libise, e cila duke  shfrytezuar strategjine e diktatorit te "mbaruar" dhe te 
mbyllur ne nje bunkier  betoni 4 mije hektaresh, po  u a ul disa vendeve ne nje 
menyre  drastike rrjedhen e naftes drejt Europes.  
Keshtu  media amerikane thote se disa nga portet dhe rafinerite kryesore 
per  rreth Tripolit, jane prekur thellesisht nga kriza e revilatave dhe  shume 
punetore jane te frikesuar per te shkuar ne pune. Kjo po  ndodh edhe me 
punonjesit e huaj - kryesisht inxhinier dhe specialist  te kompanive te naftes 
qe kan mbetur ne vend jane ne presionin  e njerezve te armatosur, qe te lene 
pajisjet  pas dhe  te largohen nga Libia per arsye te pasigurise.  
Furnizimi  me nafte, drejt Europes here kalon ne duar te opozites dhe here 
ne duart te  veglave te regjimit te Gadaffit 
Analistet amerikane,  thone se nje kthim normal ne prodhimin e  naftes dhe 
eksportin e saj - tani per tani duket shume larg . Dhe do  te marre disa 
jave per t'u ber me mire. Deri si tha dhe Sekretarja e Shtetit  Hillari Klinton 
qe nuk perjashtohet dhe mundesia e nje nderhyrje ushtarake -  teksa dhe 
lufte anijet amerikane tani jane ne ujrat territoriale libiase dhe  shume afer 
bregut te saj. 
Analistet amerikan thane se aktualisht rreth 80 per qind te prodhimit te 
naftes  ne vend, qendron ne territorin e kontrolluar nga opozita ose  rebelet, 
siç quhen ata tani,  edhe pse kjo nuk eshte nje menyre  per te verifikuar 
se si dhe sa kreret saj rebel e kan perqindjen  te kontrollit te eksporitit 
te naftes, dhe ne se vertet ata po e  bejne  direkt apo ende me ish zyrtaret 
besnik te Gadaffit.   
Ka te dhena, dhe qasje  se bota mund te perballet me nje perçarje te  
eksporteve qe vijne nga prodhimi i naftes nga Libia, ne se gjendja ne Libi  do te 
zgjase keshtu. Ajo qe  ka sjelle botes shenjat e para se  "tronditja" e 
tregut te naftes, ka nise nga Tripoli, eshte se tregu  amerikan shkoi dje ne 
100 - dollar amerikan per barrel perseri -   
Dhe kjo ka ndodhur per here te pare, tani prej se kur njerezit ne boten  
arabe jane te vendosur per ndryshime politike ne vendet e tyre -  Revolata 
eshte pare si mundesia e vetme  qe me ane  te kryengritjeve te permbysin 
regjimet autokrate, ashti si  ndodhi ne Egjipt dhe Tunizi, dhe tani mund te 
perhapet edhe ne  vendet e tjera te OPEC-ut ne Lindjen e Mesme.  
Por  se te gjithe e pranojne se Libia eshte krejt ndryshe dhe mund te sjell 
edhe  gjera qe sjan parashikur.... 
Sipas analisteve amerikan, vetem SHBA, per momentin, kane nje pike  te 
rendesishme te furnizmit te saj me nafte, pas shumica e naftes qe vjen  ketu ne 
Amerike, thuhet se vjen nga Arabia Saudite. E  cila (Arabia Saudite), mund 
te kete bere dallimin, nga keto  levizje, dhe nga konsumatoret e medhenj, si 
Shtetet e Bashkuara, te  cilat kane ruajtur miliona fuçi nafte vetem per 
kete lloj kohe te  jashtezakonshme.  
Por, disa eksperte te naftes jane te befasuar se trazirat ne Libi, te cilat 
 papritmas e kan tronditur kaq shume çmimin te tregut te naftes ne  bote. 
Por, çuditerisht thone ata nuk ka renje te prodhimit i cili nuk ka rene  fare 
por ka rritje. Ne nje kohe qe Bota eshte e etur per nafte, dhe ka  rritje  
te kerkeses se konsumatorit dhe ofertes, te cilat pas  revolatave ne vendet 
e naftes jane vene ne nje ekuiliber delikat.   
Ne bote, sot ka shume pak vende qe nuk po shfaqin shume shqetesime ne  
furnizimin me nafte. Ne te vertete, specialistet e ketyre çeshtjeve thone se po  
shfrytezohen edhe ndonje nga kapacitetet rezerve - qe te rritet sasia  e 
naftes ekstra. ne vendet e tyre mbasi nuk i dihet sesa do te zgjase kriza  e 
Libise dhe largimi i Gadaffit.Pyetje koj qe asnjeri nuk i jep dote pergjigje  
!? 
Pikerishte,  tani per ate qe anetaret e OPEC-ut, vendet e tjera qe nuk jane 
 perfshire ne levizje te tilla, duket se jane ne gjendje per te  prodhuar  
nje sasi me shume nafte dhe prodhimeve te sja - Tani,  eshte arritur deri 
aty sa keto vende te prodhojne rreth pese milione fuçi  ne dite. Duke u rritur 
dukshem fuqia e prodhimit te naftes nga vendet e  OPEC-ut. 
Kjo eshte rreth 6 per qind e naftes qe ka bota,  dhe konsumon çdo dite. Kjo 
eshte nje "rezervuar" me i madh se ne vitin  2008, kur ai ishte i barabarte 
me rreth 2 per qind te konsumit te perditshem,  por ajo mbetet ende teper 
delikat megjithse shfirat flasin per rritje. Dhe  kjo nuk eshte  duke marre 
parasysh edhe mbasi ka  humbjen e rreth nje  milion fuçi ne dite, qe ka tani 
te eksportuara nga Libia. Dhe qe ka  shkatuar eksporti i nfates ne bote prej 
se kur revolatat perfshine edhe Libine,  e Mouamar Gadafit 
Shtypi  amerikan thekson se  "Pyetja ne mendjen e te gjitheve botes, sot 
eshte  ajo, nese kjo pra,trazirat shkojn edhe pertej Libis, thote Costanza  
Jacazio, nje analiste e njohur e  energjise ne superkompanine  Barclays 
Capital me baze ne Nju Jork, "pra ne se trazirat  shkojn me tej se kaq- ose 
thjesht nga frika e trazirave te metejshem - mund  edhe te "provokojne" 
artificialisht ose ate qe quhet "domino" rritjen  e çmimeve te naftes, dhe nga me te 
lartat deri tani,me çfare do te  perballet bota !?. "Shkalla e rrezikut 
gjeopolitike, tha ajo tani eshte  masive dhe bota pikerishte tani duhet t'i ruhet 
se si t'i dale ne  balle pa u krijuar ajo me e keqja - nga nje njeri i 
vetem si  Gadaffi". 
Jan Stuart, nje ekonomist energjise ne anxhesine e Letrave me vlere  
Macquarie, ne Nju Jork, shpjegoi: "Kjo sjell dimensionin politik, dhe  dinamikat e 
lidhura  me çmimin e naftes, ne bote per pjesen  me te mire te 25 viteve te 
fundit, qe dihet se jane edhe sauditet qe kane  barren kryesore. Ata qe 
kane vendosur, per te bere politike te sigurt, dhe  "fatemiresisht" ata nuk 
jane perfshire ne krizat, dhe do te perjashtohen  nga diskutimet ne lidhje me 
furnizimet e naftes, ne bote. Sot, rreziku eshte qe  ne mund te shkojme prapa 
ne menyre tjeter perseritur me vendet e tjera ne se nuk  zgjidhet kriza e 
Tripolit si duhet " tha Jan Stuart, per gazetaret  njujorkez. 
Ne SHBA-es, megjithse ka rritje e çmimit te naftes dhe produkteve te saj 
prape  se prape, thone analistet amerikan: "Çmimi i naftes ka qene ne rritje,  
por, ne nje menyre te qendrueshme edhe para nga vala e protestave  
pro-demokracise, qe perfshiu pjesen me te madhe ne Lindjen e Mesme dhe  Afriken e 
Veriut. Nje ekonomi globale qe te sherohet duhet  te kishte bindur, qe me pare 
se te fillonte kjo, tregtaret e  tyre qe kerkesa per nafte do te u rritet 
me rreth 2 per qind ne vitin  2011. Disa eksperte te mire te industrise dhe 
Wall Street, ne Nju  Jork, "vezhgues" te ketyre çeshtjeve thane se kishin 
parashikuar  nje marshim gradual te rritjes se çmimit te naftetes per barrel 
deri tek  120 dollar dhe madje edhe 150 dollar per barrel. Duke menduar ishte 
koha qe  tani se investitoret do te derdhnin para ne tregjet e mallrave dhe 
te  merrnin masat para se te ndodhte kjo qe po ndodh" thane ekspertet  
amerikan. 
Prej  jave se kaluar tregu i naftes ne Nju Jork, eshte rritur gati  12 
dollar per fuçi . Sot ne Nju Jork nje fuçi blihet me 97,  88 dollar, qe eshte 
çmimi me i larte  qe nga tetori i  vitit 2008. Ndersa ne Londer, nafta bruto - 
nafta Brent  qe tregtohet ne tregun e saj eshte perafersisht  me 115 dollar 
per fuçi.   
Çmimi  i naftes eshte rritur ne nivelin me te larte ne me shume se dy vjet, 
per shkak  te intensifikimit te luftimeve ne Libi. Nafta e paperpunuar per 
muajin prill u  shtrenjtua me 2.51 dollare dhe ne bursen tregtare te Nju 
Jorkut kapi vleren prej  104.42 dollaresh per fuçi. Ky eshte çmimi me i larte 
ne tregun e Shteteve te  Bashkuara qe nga shtatori i vitit 2008. 

Ne zhvillime te tjera, vlera e  dollarit amerikan ka rene, ashtu si edhe 
aksionet e tregjeve boterore, ndersa  ari dhe argjendi kane permbyllur javen 
me rritje. Shumica e prodhimit te naftes  ne Libi eshte mbyllur, per shkak te 
perleshjeve mes kundershtareve dhe  perkrahesve te Muamar Gadafit. 
Tani ekonomiste shqetesohen se çmimet te larta dhe rritja e çmimeve te  
energjise se ato mund te demtoje ekonomine, ashtu siç ka filluar  ajo te 
ringjallej sado pak kete fillim viti. Çmimi i benzines mesatarisht  ne Nju Jork 
sot ne çdo pompe benzinate eshte 3,29 dollar  per nje gallon(3.65 litra), nga 
3,11 dollar qe ishte nje muaj me  pare. Si rregull,ne SHBA çdo rritje e 
benzines me 1-cent ne  dite, merr me shume se 1 miliard dollare nga xhepat e 
konsumatoreve,  ne nje vit nga preodhuesit e tregtaret.  
Nese çmimet do te "shkonin" vetem ne ngjitje, konsumatoret  amerikan do te 
kene te gjitha gjasat "per te shtrenguar rripat e  tyre" thone analistet 
amerikan. Nese çmimet qendrojne te larta per kohe te  gjate, ndikimi mund te 
jete me "pasoja "  te renda: dhe me e renda se  ato te 40 viteve te fundit, e 
cila, ka ndihmuar ta çoje ekonomine  globale ne nje recesion tjeter.  
Nariman Behravesh, ekonomiste e larte ne IHS Global Insight, tha se" çdo  
rritje deri 10 dollar ne çmimin e nje fuçie te naftes zvogelon  rritjen 
ekonomike nga dy te dhjetat, ne nje pike perqindje qe ndihet pas  nje viti deri 
ne nje pike te plote perqindje, qe duket mire n?7 ekonomin e  vendit ne me 
shume se dy vjet."  
Ne disa menyra, diçka e tille edhe pritete se do te ndodhte. Por, kjo nuk  
eshte nje "grope e zeze" nje ngjarje  e papritur, dukuri e papritur - por,  
eshte nje mjellme e bardhe nje, tha Michael A. Levi, anetar i larte  per 
energjine dhe mjedisin ne Keshillin per Marredheniet me Jashte, ne  
Departamentin e Shtettit.  
Per te qetesuar tregjet, qe vijne nga Arabia Saudite ka filluar ne SHBA,  
tani per te rritur prodhimin e vet bruto ne me shume se nente milione fuçi  
ne dite, rreth 700.000 fuçi me shume se ne fund te 2010. Keshtu ka  raportuar 
Inteligjeca e Energjise Kombetare ne SHBA. Zyrtaret saudit jane  gjithashtu 
me te kerkuarit e refineris evropiane, te cilet, sot pra  tregu i naftes 
dhe prodhimeve te sja drejt Europes duket se jane me te  prekur  
drejtperdrejte nga renia ne eksportet e Libise.   
Sepse,  ende nuk dihet se sa dhe çfare jane notat e paperpunuar qe ata kane 
nevoje  per dergese te shpejte.  
Agjencisia Nderkombetare te Energjise, nje organizate e vendeve qe 
konsumojne,  gjithashtu ndihmoi qetesimin e tensioneve ne tregjet, Europiane kur ajo 
tha  te enjten se ne bote kishte "mjete ne dore per te ofruar treg  te 
naftes te mjaftueshme," perfshire mundesine e jashtezakonshme te futur  ne treg 
ato qe jane mbajtur nga rezervat qe duhet te konsumojne .   
Por  gjithesesi thuhet se pjesa me e madhe tani varet nga çfare ndodh me  
pas ne Lindjen e Mesme, sidomos me Libine dhe Gadaffin, deri ne largimin e 
tij  pa kusht, sepse sipas tyre me pare ishin edhe "çmimet e naftes"  ato qe 
shoqeruan dy lufterat e Gjirit Persik. Duhet pranuar me kete  rast se disa 
rritje ne çmimin e naftes, ne disa vende te botes, duket  se u kane paraprire 
renieve ekonomike.  
Shoku me i madh i tregut te naftes dhe produkteve qe dalin prej saj u  
arrite pas embargos 1973-1974, nga  OPEC-u, i cili  atehere pate katerfishuar 
çmimet e naftes dhe ndihmoi per te  prodhuar stagflation, nje periudhe e 
rritjes se ngadalshme, papunesia e larte  dhe te inflacionit.  
Shoku tjeter me i madh ka qene 1979-ta,  Revolucioni Iranian, i  cili pate 
shkaktuar nje tjeter mungese, te madhe sa qe makinat  amerikane ishin te 
detyruar, atehere te presin ne rreshta te gjate per  benzine. Çmimet e naftes u 
rrite, por e "keqja" kaloi shpejt,  se  vende si  Meksika, Nigeria dhe 
Venezuela, zgjeruan menjehere prodhimin  dhe OPEC-u atehere ka humbur fitmet e 
saj.  
 
(http://www.nydailynews.com/money/2009/01/02/2009-01-02_oil_prices_cut_in_half_a_year_after_100.html)  
 
 
Libia, nafta dhe pyetjete që shtrohen pas saj ?
 
 
 
 
BEQIR SINA, New York
 
 
 
 
 
Nafta "nëna" e të gjithave vënë në zemër të një" lojë  politike".......
 

 

NEW YORK CITY : Ngjarjet, që po zhvillohen në botën arabe, epiqendra e  
prodhimit të naftës globale, janë një kujtesë kthjelltë në tregtinë naftës,  
sepse "nëna" e të gjitha produkteve të saj, është vënë në zemër të një  loje 
politike. Kjo që ka nisur tani është ndoshta edhe më e  madhe, sesa ajo kur 
Iraku pushtoi Kuvajtin në 1990. Mbasi ata  që kanë politikën e nafëtës në 
dorë  "e papërpunuar" mirë,  nga udhheqësit diktator, është bërë  aq i madh që 
t'i kanoset një  rrezik tjetër botës.
 
 Ashtu si shumica e vendeve të botës arabe, që janë të përfshira  në këtë 
lëvizje progresiste dhe për ndryshim, kjo duket sot, si një  treg ku " xhepi" 
i saj  është plot me fishekzjarre, vetëm duke  pritur për një ndeshje, që 
ato të shpërthejnë. 
 
      Rasti Libia -  dhe psikopati Gadaffi!
 
   Prej se kur forcat "rebele" kanë forcuar  pozitat e tyre, dhe i kan 
hedhur "lakun" atij  rreth Tripolit të  dielën, Gadafi për të shpëtuar, me 
njerëzit e tij i  ka kaluar  furnizimet me naftë në pika kritike, sidmos  ku 
vrehet në shumë vende të Europës. Vende këto që prodhimit e tyre i  kanë të 
lidhura, ngushtë nga prodhimi i  naftës që u vjen atyre  nëpërmjet porteve të 
Libisë, e cila duke shfrytëzuar strategjinë e  diktatorit të "mbaruar" dhe të 
mbyllur në një bunkier betoni 4 mijë  hektarësh, po  u a ul disa vendeve në 
një mënyrë  drastike rrjedhën e naftës drejt Europës. 
 
    Kështu media amerikane thotë se disa  nga portet dhe rafineritë 
kryesore për rreth Tripolit, janë prekur  thellësisht nga kriza e revilatave dhe 
shumë punëtorë janë të  frikësuar për të shkuar në punë. Kjo po ndodh edhe me 
punonjësit e huaj  - kryesisht inxhinier dhe specialist të kompanive të 
naftës që kan mbetur  në vend janë në presionin e njerëzve të armatosur, që  të 
lënë pajisjet  pas dhe të largohen nga Libia për arsye të  pasigurisë. 
 
Furnizimi me naftë, drejt Europës herë kalon në duar të opozitës dhe  herë 
në duart të veglave të regjimit të Gadaffit
 
      Analistët amerikanë,  thonë se një  kthim normal në prodhimin e 
naftës dhe eksportin e saj - tani për  tani duket shumë larg . Dhe do të marrë 
disa javë për t'u bër më mirë.  Deri si tha dhe Sekretarja e Shtetit Hillari 
Klinton që nuk perjashtohet dhe  mundësia e një ndërhyrje ushtarake - teksa 
dhe luftë anijet amerikane tani janë  në ujrat territoriale libiase dhe shumë 
afër bregut të saj.
 
     Analistët amerikan thanë se aktualisht rreth 80  për qind të prodhimit 
të naftës në vend, qëndron në territorin e  kontrolluar nga opozita ose  
rebelet, siç quhen ata tani,  edhe pse  kjo nuk është një mënyrë për të 
verifikuar se si dhe sa krerët saj  rebel e kan përqindjen  të kontrollit të 
eksporitit të  naftës, dhe në se vërtet ata po e bëjnë  direkt apo ende me ish  
zyrtarët besnik të Gadaffit. 
 
      Ka të dhëna, dhe qasje  se bota mund të  përballet me një përçarje të 
eksporteve që vijnë nga prodhimi i naftës nga  Libia, në se gjendja në Libi 
do të zgjasë kështu. Ajo që  ka sjellë  botës shenjat e para se "tronditja" 
e tregut të naftës, ka nisë nga  Tripoli, është se tregu amerikan shkoi dje 
në 100 - dollar  amerikan për barrel përsëri - 
 
       Dhe kjo ka ndodhur për herë të parë,  tani prej se kur njerëzit në 
botën arabe janë të vendosur për  ndryshime politike në vendet e tyre - 
Revolata është parë  si mundësia e vetme  që me anë të kryengritjeve të përmbysin 
 regjimet autokrate, ashti si ndodhi në Egjipt dhe Tunizi, dhe  tani mund 
të përhapet edhe në vendet e tjera të OPEC-ut në Lindjen e  Mesme. 
 
Por se të gjithë e pranojnë se Libia është krejt ndryshe dhe mund  të sjell 
edhe gjëra që sjan parashikur....
 
     Sipas analistëve amerikan, vetëm SHBA, për  momentin, kanë një pikë të 
rëndësishme të furnizmit të saj me naftë, pas  shumica e naftës që vjen 
këtu në Amerikë, thuhet se vjen nga Arabia  Saudite. E cila (Arabia Saudite), 
mund të ketë bërë dallimin, nga  këto lëvizje, dhe nga konsumatorët e 
mëdhenj, si Shtetet e Bashkuara,  të cilat kanë ruajtur miliona fuçi naftë vetëm 
për këtë lloj kohe të  jashtëzakonshme. 
 
     Por, disa ekspertë të naftës janë të befasuar se  trazirat në Libi, të 
cilat papritmas e kan tronditur kaq shumë  çmimin të tregut të naftës në 
botë. Por, çuditërisht thonë ata nuk ka rënje  të prodhimit i cili nuk ka rënë 
fare por ka rritje. Në një kohë që Bota  është e etur për naftë, dhe ka 
rritje  të kërkesës së  konsumatorit dhe ofertës, të cilat pas revolatave në 
vendet e  naftës janë vënë në një ekuilibër delikat. 
 
     Në botë, sot ka shumë pak vende që nuk po  shfaqin shumë shqetësime në 
furnizimin me naftë. Në të vërtetë,  specialistët e këtyre çështjeve thonë 
se po shfrytëzohen edhe ndonjë nga  kapacitetet rezervë - që të rritet sasia 
e naftës ekstra. në  vendet e tyre mbasi nuk i dihet sesa do të zgjasë 
kriza e Libisë dhe largimi i  Gadaffit.Pyetje koj që asnjeri nuk i jep dotë 
përgjigje !?
 
 
 Pikërishtë, tani për atë që anëtarët e OPEC-ut, vendet e  tjera që nuk 
janë përfshirë në lëvizje të tilla, duket se janë në gjendje  për të prodhuar  
një sasi më shumë nafte dhe prodhimeve të sja -  Tani, është arritur deri 
aty sa këto vende të prodhojnë rreth pesë milionë  fuçi në ditë. Duke u rritur 
dukshem fuqia e prodhimit të naftës nga vendet  e OPEC-ut.
 
      Kjo është rreth 6 për qind e naftës që  ka bota, dhe konsumon çdo 
ditë. Kjo është një "rezervuar" më i  madh se në vitin 2008, kur ai ishte i 
barabartë me rreth 2 për qind të konsumit  të përditshëm, por ajo mbetet ende 
tepër delikat megjithse shfirat flasin për  rritje. Dhe kjo nuk është  duke 
marrë parasysh edhe mbasi ka  humbjen e rreth një milion fuçi në ditë, që ka 
tani të eksportuara  nga Libia. Dhe që ka shkatuar eksporti i nfatës në botë 
prej se kur revolatat  përfshinë edhe Libinë, e Mouamar Gadafit
 
 
     Shtypi amerikan thekson se  "Pyetja në  mendjen e të gjithëve botës, 
sot është ajo, nëse kjo pra,trazirat shkojn  edhe përtej Libis, thotë 
Costanza Jacazio, një analiste e njohur  e  energjisë në superkompaninë  Barclays 
Capital me bazë në Nju  Jork, "pra në se trazirat shkojn më tej se kaq- ose 
thjesht nga  frika e trazirave të mëtejshëm - mund edhe të "provokojnë" 
artificialisht  ose atë që quhet "domino" rritjen e çmimeve të naftës, dhe nga më 
 të lartat deri tani,me çfarë do të përballet bota !?. "Shkalla e rrezikut  
gjeopolitikë, tha ajo tani është masive dhe bota pikërishtë tani duhet  t'i 
ruhet se si t'i dalë në ballë pa u krijuar ajo më e keqja - nga një  njeri 
i vetem si Gadaffi".
 
     Jan Stuart, një ekonomist energjisë në anxhesinë  e Letrave me vlerë 
Macquarie, në Nju Jork, shpjegoi: "Kjo sjell  dimensionin politik, dhe 
dinamikat e lidhura  me çmimin e naftës,  në botë për pjesën më të mirë të 25 
viteve të fundit, që dihet se janë  edhe sauditët që kanë barrën kryesore. Ata 
që kanë vendosur, për të  bërë politikë të sigurt, dhe "fatëmirësisht" ata 
nuk janë përfshirë në krizat,  dhe do të përjashtohen nga diskutimet në lidhje 
me furnizimet e naftës, në  botë. Sot, rreziku është që ne mund të shkojmë 
prapa në mënyrë tjetër përsëritur  me vendet e tjera në se nuk zgjidhet 
kriza e Tripolit si duhet " tha Jan  Stuart, për gazetarët njujorkez.
 
     Në SHBA-ës, megjithse ka rritje ë çmimit të naftës  dhe produkteve të 
saj prapë se prapë, thonë analistët amerikan: "Çmimi i  naftës ka qenë në 
rritje, por, në një mënyrë të qëndrueshme edhe para  nga vala e protestave 
pro-demokracisë, që përfshiu pjesën më të madhe në  Lindjen e Mesme dhe Afrikën 
e Veriut. Një ekonomi globale që të  shërohet duhet të kishte bindur, që më 
parë se të fillonte  kjo, tregtarët e tyre që kërkesa për naftë do të u 
rritet me  rreth 2 për qind në vitin 2011. Disa ekspertë të mirë të industrisë 
dhe  Wall Street, në Nju Jork, "vëzhgues" të këtyre çështjeve thanë  se 
kishin parashikuar një marshim gradual të rritjes së çmimit të naftëtës  për 
barrel deri tek 120 dollar dhe madje edhe 150 dollar për barrel.  Duke menduar 
ishte koha që tani se investitorët do të derdhnin para në  tregjet e 
mallrave dhe të merrnin masat para se të ndodhte kjo që po ndodh"  thanë ekspertet 
amerikan.
 
     Prej javë së kaluar tregu  i naftës në Nju Jork, është rritur gati 12 
dollar për fuçi .  Sot në Nju Jork një fuçi blihet me 97, 88 dollar, që 
është  çmimi më i lartë  që nga tetori i vitit 2008. Ndërsa në  Londër, nafta 
bruto - nafta Brent që tregtohet në tregun e saj  është përafërsisht me 115 
dollar për fuçi. 
 
 
Çmimi  i naftes eshte rritur ne nivelin me te larte ne me shume se dy vjet, 
per shkak  te intensifikimit te luftimeve ne Libi. Nafta e paperpunuar per 
muajin prill u  shtrenjtua me 2.51 dollare dhe ne bursen tregtare te Nju 
Jorkut kapi vleren prej  104.42 dollaresh per fuçi. Ky eshte çmimi me i larte 
ne tregun e Shteteve te  Bashkuara qe nga shtatori i vitit 2008. 

Ne zhvillime te tjera, vlera e  dollarit amerikan ka rene, ashtu si edhe 
aksionet e tregjeve boterore, ndersa  ari dhe argjendi kane permbyllur javen 
me rritje. Shumica e prodhimit te naftes  ne Libi eshte mbyllur, per shkak te 
perleshjeve mes kundershtareve dhe  perkrahesve te Muamar Gadafit.
 
 
   Tani ekonomistë shqetësohen se çmimet të larta dhe rritja  e çmimeve të 
energjisë se ato mund të dëmtojë ekonominë, ashtu siç ka  filluar ajo të 
ringjallej sado pak këtë fillim viti. Çmimi i benzinës  mesatarisht në Nju Jork 
sot në çdo pompë benzinate  është 3,29 dollar për nje gallon(3.65 litra), 
nga  3,11 dollar që ishte një muaj më parë. Si rregull,në SHBA çdo  rritje e 
benzinës me 1-cent në ditë, merr më shumë se 1 miliard  dollarë nga xhepat e 
konsumatorëve, në një vit nga preodhuesit e tregtarët. 
 
      Nëse çmimet do të "shkonin" vetëm  në ngjitje, konsumatorët amerikan 
do të kenë të gjitha gjasat  "për të shtrënguar rripat e tyre" thonë 
analistët amerikan. Nëse çmimet  qëndrojnë të larta për kohë të gjatë, ndikimi mund 
të jetë me "pasoja  "  të rënda: dhe më e rënda se ato të 40 viteve të 
fundit, e  cila, ka ndihmuar ta çojë ekonominë globale në një recesion tjetër. 
 
      Nariman Behravesh, ekonomiste e lartë  në IHS Global Insight, tha se" 
çdo rritje deri 10 dollar në çmimin e  një fuçie të naftës zvogëlon rritjen 
ekonomike nga dy të dhjetat,  në një pikë përqindje që ndihet pas një viti 
deri në një pikë të plotë  përqindje, që duket mirë n?7 ekonomin e vendit në 
më shumë se dy vjet." 
 
      Në disa mënyra, diçka e tillë edhe pritete  se do të ndodhte. Por, 
kjo nuk është një "gropë e zezë" një ngjarje  e  papritur, dukuri e papritur - 
por, është një mjellmë e bardhë një, tha  Michael A. Levi, anëtar i lartë 
për energjinë dhe mjedisin në Këshillin për  Marrëdhëniet me Jashtë, në 
Departamentin e Shtettit. 
 
 
     Për të qetësuar tregjet, që vijnë nga Arabia  Saudite ka filluar në 
SHBA, tani për të rritur prodhimin e vet bruto në më  shumë se nëntë milionë 
fuçi në ditë, rreth 700.000 fuçi më shumë se në fund të  2010. Kështu ka 
raportuar Inteligjeca e Energjisë Kombëtare në SHBA.  Zyrtarët saudit janë 
gjithashtu më të kërkuarit e refineris evropiane,  të cilët, sot pra tregu i 
naftës dhe prodhimeve të sja drejt Europës duket  se janë më të prekur  
drejtpërdrejtë nga rënia në eksportet e Libisë. 
 
Sepse, ende nuk dihet se sa dhe çfarë janë notat e papërpunuar  që ata kanë 
nevojë për dërgesë të shpejtë. 
 
      Agjencisia Ndërkombëtare të Energjisë, një  organizatë e vendeve që 
konsumojnë, gjithashtu ndihmoi qetësimin e tensioneve në  tregjet, Europiane 
kur ajo tha të enjten se në botë kishte "mjete në dorë  për të ofruar treg 
të naftës të mjaftueshme," përfshirë mundësinë e  jashtëzakonshme të futur në 
treg ato që janë mbajtur nga rezervat që  duhet të konsumojnë . 
 
   Por gjithësesi thuhet se pjesa më e madhe tani  varet nga çfarë ndodh më 
pas në Lindjen e Mesme, sidomos me Libinë dhe Gadaffin,  deri në largimin e 
tij pa kusht, sepse sipas tyre më parë ishin  edhe "çmimet e naftës" ato që 
shoqëruan dy luftërat e Gjirit  Persik. Duhet pranuar me këtë rast se disa 
rritje në çmimin e  naftës, në disa vende të botës, duket se u kanë 
paraprirë rënieve  ekonomike. 
 
    Shoku më i madh i tregut të naftës dhe produkteve  që dalin prej saj u 
arritë pas embargos 1973-1974, nga  OPEC-u, i  cili atëhere patë 
katërfishuar çmimet e naftës dhe ndihmoi për të  prodhuar stagflation, një periudhë e 
rritjes së ngadalshme, papunësia e lartë  dhe të inflacionit. 
 
      Shoku tjetër më i madh ka qënë 1979-ta,  Revolucioni Iranian, i cili 
patë shkaktuar një tjetër mungesë, të  madhe sa që makinat amerikane ishin 
të detyruar, atëhere të  presin në rreshta të gjatë për benzinë. Çmimet e 
naftës u rritë, por e "keqja"  kaloi shpejt,  se vende si  Meksika, Nigeria dhe 
Venezuela,  zgjeruan menjëherë prodhimin dhe OPEC-u atëhere ka humbur 
fitmet  e saj. 
 
 
 
(http://www.nydailynews.com/money/2009/01/02/2009-01-02_oil_prices_cut_in_half_a_year_after_100.html)