Me 4 janar vdiq muzikanti shkodran Tonin Zadeja

Me 4 janar vdiq muzikanti shkodran Tonin Zadeja
Mbas  nji semundje te gjate, u shue me 4 janar 2011, muzikologu dhe studiuesi  i 
apasionuem i historise se muzikes shqiptare, Tonin Zadeja. Në  veremoninë 
mortore, në emnin e miqve dhe kolegëve të të ndjerit, foli  drejtori i shkolles 
se mesme te muzikës “P. Jakova”, Sokol Marku. Po  japim fjalën e tij të plotë.
I dashtun Profesor Tonini,
Sot familja, kolegët e shumë nxanës të tu të japin me dhimbje të thellë 
lamtumiren e fundit.


Tonin Zadeja lindi me 11 maj 1926 nga nji familje e nderueme shkodrane me 
tradita  patriotike e kulturore. Edukimin bazë e mori në Liceun e eterve  
françeskanë ku si nxanës i kompozitorit At Martin Gjoka u shque edhe në  
aktivitetet muzikore të Shoqnisë Antoniane. Nga kjo voter kulture e arti  Tonin 
Zadeja së bashku me shumë të tjerë si Prek Jakova, Çesk Zadeja,  Tonin Daija etj 
do të luenin ma vonë nji rol të madh në zhvillimin e  muzikës shkodrane e 
shqiptare.
I  paisun me nji kulturë të gjanë humanitare dhe muzikore, gjithnji modest  e 
puntor i palodhun, Tonin Zadeja shoqnoi për gati 50 vite zhvillimin e  muzikës 
në Shkodër me pjesëmarrjen e tij direkte e shpesh herë edhe si  drejtues i 
veprimtarive dhe formacioneve, posaçrisht i grupeve korale.  Mësues muzike Tonin 
Zadeja ishte edhe nji pikë referimi jo vetëm për  nxanësit, por edhe për kolegët 
që e kishin gjithnji të gatshem për të  marrë nga ai nji gjykim të pjekun, një 
këshillë miqsore apo nji vlerësim  serjoz profesional.
Por  Tonin Zadeja, perveç punës si pedagog u shque edhe si nji studiues  serjoz 
i historisë së muzikës shqiptare. Randësi e vlerë të veçantë ka  sidomos studimi 
që ai i bani rolit dhe zhvillimit të lëvizjes muzikore  të qytetit Shkodres që 
nga fillimet e saj deri në vitet -40 të shekullit  të kaluem.
Në  kohen e diktaturës duhej shumë kujdes për të nxjerrë nga harresa e  
qellimshme figurat e së kaluemes. Por Profesor Tonini shfrytëzonte çdo  rast për 
t’ja ba të njohun publikut ata figura. Kështu ai në artikullin  për “Bandat 
muzikore…”, gjeti rastin për të folë edhe për françeskanin e  madh, kompozitorin 
At Martin Gjoka, muzikantin ma të shquem  profesionist të përjudhës fill pas 
Pavarësisë.
Në  shumë artikuj sidomos në studimin, “Lëvizja muzikore amatore dhe roli  saj 
përparimtar e demokratik gjatë viteve 1878-1939”,(që fitoi dhe çmim  në 
konkursin kombëtar të kritikës) e në të tjerë shkrime, ai vazhdonte  të nxirte 
 në dritë figura që e tregonin Shkodren si djepin e vertetë të  artit dhe 
kulturës. Nderkaq T. Zadeja publikonte studime edhe për  muzikantin Frano Ndoja, 
kompozitorin e mirënjohur Palokë Kurti e figura  të tjera. Në vitin 1983, mundi 
të botojë vetëm një ekstrat të studimit  ma të dashtun të tij me titullin : 
“Martin Gjoka”(1890-1940). Por  studimi i vertete i plotë për këte figurë mundi 
ta shohë driten vetëm në  vitin 1995.
Tonin  Zadeja, tue qenë për ma se 30 vite mësues muzike, u shque edhe në lamin  
e botimeve muzikore me karakter shkollor, tue bashkëpunue shpesh herë  edhe me 
kolegë të tjerë,  deri tek kontributi i tij si bashkautor në  vepren “Historia e 
Muzikës Shqiptare”.
(Ne foto muzikantet Robert Prendushi dhe Tonin Zadeja)
Mbas  daljes në pension, e sidomos me frymen e re të krijuar mbas shembjes së  
diktaturës, veprimtaria studimore e Tonin Zadejës  u shtue edhe ma  shumë. Pa u 
lodhë rimerr në dorë punimet e maparshme, i shton elemente  të rinjë ose 
opinione që nuk mund t’i jepte në botimet e para dhe të  gjithë këto materjale i 
riboton. Në njëzet vitet e fundit T. Zadeja  boton më shumë se asnjë herë. Dhe 
fushat e studimit të tij shkojnë nga  analiza e veprave dhe figurave si “Prenkë 
Jakova….” , “Tish Daija…”, “In  memoriam. “Lukë Kaçaj”, “Muzikologu Gjon 
Kujxhia…”, e  studime te tjera  historike etj.
Në  vitin 2000, në bashkëpunim me muzikantin Tonin Daija, boton vëllimin  “250 
Këngë Qytetare Shkodrane”, një kontribut shumë i vlefshëm për  kulturën 
kombëtare muzikore. Prej vitesh Tonin Zadeja ishte Kryetari i  Shoqatës: 
“Dashamirët e këngës shkodrane”.
Vlerësimi që i asht ba këti studiuesi të apasionuar të artit e kulturës me 
titullin e nderit “Mirënjohja e Qytetit” dëshmon për emnin e mirë që profesor 
Tonin Zadeja i la familjes, qytetit e vendit tonë, kjo figurë e paster dhe 
shqueme.
I përjetshëm qoftë kujtimi i Tonin Zadejes!