100 vjet : Historia e Federates Panshqiptare te Amerikes “Vatra”

 
_revistakuvendi.org  » Vatra historiku dhe personalitetet:_ 
(http://revistakuvendi.org/?p=467#more-467)   
Vatra  historiku dhe personalitetet: 
 (http://revistakuvendi.org/wp-content/uploads/2012/04/boston-vatra.jpg)  
Historia  e Federates Panshqiptare te Amerikes “Vatra” dhe organit te saj “
Dielli”, pasuri  e vyer kombetare 
*  VATRA nje liber ku spikasin vlerat hulumtuese dhe perceptuese te 
autorit, i cili  ka ditur te ruaje nje raport te drejte midis materialit historik e 
arkival te  kohes dhe atij biografik per fakte dhe ngjarje te Federates 
Panshqiptare  “VATRA”. Ky raport eshte zgjidhur drejt dhe mire edhe ne 
gershetimin e  personaliteteve te shquara te diaspores shqiptare ne SHBA te viteve 
1912-1920.   
*  Me pasionin e nje studiuesi e shkencetari te mirefillte, fale dhe 
bashkepunimit  te ngushte me ish - kreun te Federates Panshqiptare, “Vatra”, 
zotin Agim  Karagjozi, autori e ka dhene te plote kontributin e diaspores 
shqiptare ne SHBA  gjate dekades se dyte te shekullit te kaluar, duke paraqitur 
dhe analizuar fakte  dhe ngjarje te rendesishme te asaj periudhe. 
BEQIR  SINA, New York 
NEW  YORK CITY :  Dhjete vite me pare, Prof.Assoc.Dr.Beqir Meta, mik i 
deshmuar i Vatres, u  dhuroje lexuesve te saj shqiptare nje veper historike, 
kushtuar periudhes se  pare te historikut, te kesaj organizate, fatlume qe i 
solli aq e aq te mira  atdheut dhe bashkesise shqiptare te kontinentit 
Amerikan. Nje shoqate, kjo, e  cila tani eshte ne pergatitjet e fundit, per te 
festuar ashtu si i ka hije dhe  si e meriton – kjo flakadania e atdhetarizmit 
dhe patriotizmit shqiptare ne  Amerike, Federata Panshqiptare e Amerikes “VATRA
” 
Per  kete monografi “Kryetari i Perjeteshem” , ish kryetari i Federates 
PanShqiptare  te Amerikes, VATRA, zoti Agim Karagjozi, pasardhesi i koloseve 
qe udhehoqen me  plot lavdi kete shqoate, i ka thene gazetes kombetare Bota 
Sot, gazetarit tone  ne New York, se ” Kjo periudhe qe quhet edhe “periudha 
e Arte” e historise se  “VATRES”, perfshin vitet 1912-1920, dhe eshte nje 
monografi qe ska dyshim se do  t’u bashkengjitet kryeveprave te shkruara deri 
tani per Vatren  . 
Duke  e risjell ne kuadrin e 100 Vjetorit te themelimit te VATRES, botimin 
e kesaj  monografie me duhet te ri-kujtoje se ish Kryetari i shoqates Vatra, 
zotin Agim  Karagjozi, nje figure e njohur dhe personalitet i komunitetit. 
Pasi ai shpreh  kenaqesine e bordit te PanFederates Vatra per sponsorizimin 
e kesaj vepre, duke  e vleresuar si nje studim monografik shkencor per 
periudhen me te rendesishme te  saj ai shprehej atehere se: “Per ta pasqyruar ne 
menyre sa me te plote e reale  mendimin politik te “VATRA”-s, veprimtarine 
e saj te shumanshme politike e  diplomatike dhe punen e madhe kulturore e 
propagandistike te atyre viteve,  autori ka shfrytezuar burime te shumta dhe 
nje dokumentacion te pasur. Mjafton  qofte dhe nje veshtrim siperfaqesor i 
kesaj monografie per te konstatuar se  renditjen e materialeve autori e ka 
bere ne baze te problematikes dhe kjo  ndihmon lexuesin per shfrytezimin me 
kriter te materialit shkencor-arkivor sipas  interesave dhe pikesynimeve. 
Libri, padyshim perben nje sukses te prof. dr.  Beqir Metes.” thote “Kryetari i 
Perjeteshem” , ish kryetari i Federates  PanShqiptare te Amerikes, VATRA, 
zoti Agim Karagjozi, 
Duke  lexuar librin e Metes, “Federata Panshqiptare “VATRA” , shohim se 
aty ka  dokumentet e pasura arkivore te shfrytezuara mjeshterisht nga autori 
jane nje  elementi rendesishem qe perkojne me idene dhe vihen ne sherbim te 
saj, duke ia  rritur dukshem vlerat kesaj monografie. Materiali arkival e 
biografik eshte i  shumte. Pikerisht per kete monografia Federata Panshqiptare “
VATRA” ka vlera  njohese dhe edukative. Ashtu si dhe shprehej njeri nga 
recensuesit e vepres, as.  prof. dr. Muharrem Dezhgiu, kur thote se “monografia 
Federata Panshqiptare  “Vatra” synon te jape me besnikeri fizionomine, 
sukseset, deshtimet, avantazhet  dhe kufizimet e saj, pikepamjet politike te 
drejta dhe iluzionet e saj”. Ndersa  recensuesi tjeter, prof. as. dr. 
Merenglen Verli e konsideron kete monografi nje  arritje te re ne studimin e 
historise se emigracionit shqiptar ne SHBA dhe ne  trajtimin e disa prej problemeve 
thelbesore te historise se Shqiperise ne vitet  1912-1920. Duke konfirmuar 
miratimin dhe vleresimin pozitiv te Departamentit te  Historise Moderne ne 
Institutin e Historise, prof. dr. Verli shpreh bindjen se  monografia 
Federata Panshqiptare “VATRA” eshte pritur me interes nga lexuesit  shqiptare dhe 
te hapesires mbare shqiptare ne bote. Nga ana e saj, redaktorja  letrare e 
vepres, Pranvera Hasani, evidenton faktin se fantazia e autorit i ka  
qendruar besnike realitetit historik, duke theksuar sidomos disa pika kyçe te  
aktivitetit patriotik te diaspores shqiptare ne Amerike, ne funksion te çeshtjes 
 sone kombetare. 
Me  pasionin e nje studiuesi e shkencetari te mirefillte, fale dhe 
bashkepunimit te  ngushte me ish kreun e Federates Panshqiptare, “Vatra”, zotin 
Agim Karagjozi,  autori ka dhene me botimin e tij libri te plote kontributin e 
diaspores  shqiptare ne SHBA, gjate dekades se dyte te shekullit te kaluar, 
duke paraqitur  dhe analizuar fakte dhe ngjarje te rendesishme te asaj 
periudhe. Nder studimet  me te perkryera te prof. dr. Beqir Metes te perfshira ne 
kete veper mund te  veçohen ato me titull “Denoncimi i politikes 
aneksioniste greke ndaj  Shqiperise”, “Reagimi i “Vatres” kunder pushtimit te 
Shqiperise nga shtetet  nderluftuese”, “Vatra” ne levizjen kombetare gjate Luftes 
se Pare Boterore”,  “Marreveshja e perfaqesuesve te “Vatres” me Romen”, “
Mbrojtja e çeshtjes  shqiptare ne Konferencen e Paqes (1919-1920) si dhe “
Perpjekjet per te siguruar  perkrahjen e SHBA”. Ne kete kendveshtrim 
monografia e prof. dr. Beqir Metes  mbeshtetet ne nje dokumentacion te pasur e 
literature te gjere, te shfrytezuar  me kujdes prej tij. E ndriçuar nga te dhena 
e fakte te gjurmuara brenda vendit  dhe ne diasporen shqiptare te asaj kohe 
te lavdishme, kjo monografi, botim i  shtepise botuese “Globus R” i shtohet 
vargut te botimeve te çmuara, edhe nga  autore te tjere qe kan shkruar per 
historine e Vatres, por edhe te figurave  qendrore te saj, si ajo e Nolit 
(Autobiografia e Fan Stilian Nolit e shkruar nga  Prof. Nasho Jorgaqit ) dhe 
Konica,(Faik Konica, jeta ne Uashington – autor Ilir  Ikonomi). Keto vepra 
jane nderi qe i behet vete Federates Panshqiptare “VATRA”,  ne kete 100 
Vjetor te themelimit te saj, si deshmi e re, e traditave tona te  mrekullueshme 
dhe e gjenise krijuese te popullit tone, qe ne çdo epoke, nga e  cila ka 
kaluar ka ditur te nxjerre njerez te shquar te, te gjitha fushave.   
Historia  e “Vatres” eshte drejtesisht histori e levizjes nacionale 
shqiptare ne  Amerike 
Vatra  eshte organizata qe mobilizoi forcat kombetare ne Amerike dhe me ane 
te ketyre  forcave shpetoi Shqiperine nga copetimi. I ndjeri Faik Konica e 
ka pershkruar  punen e “Vatres” me keto fjale ne gazeten “Dielli” me date 
7 korrik  1922: 
“Ne  ditet e erreta kur Shqiperia ishte e pushtuar nga ushtrite e huaja, 
kur shteti  ish permbysur, dhe kur flitej sheshit per copetimit e vendit, “
Vatra”, e  keshilluar nga nje pakice patriotesh e shtyre nga atdhedashuria dhe 
deshira e  anetareve te saj, e inkurajuar nga zeri i popullit i tere 
shqiptareve, e mori  persiper te veproje ne vend te shtetit te vdekur. Nuk kerkoji 
nderet as te  drejten e shtetit po mori persiper vetem detyrat dhe harxhet. 
Me shpenzimet e  “Vatres” u mbajten delegatet, u derguan misione, u 
subsidiuan agjenci, u  kablluan mijera protesta, me nje fjale u organizua mbrojtja 
e Shqiperise, dhe u  organizua aq e mire sa Kryeministri i Greqise z. 
Venizelos tha ne Konferencen e  Paqes ne Paris, se te vetmin pengim serioz qe 
gjeti ne Epir Greqia, ish pengimi  i vene nga “Vatra”…. 
Vazhdon  i nderuari Konica: Shuma e tere e harxheve te bera nga “Vatra” si 
zevendese e  shtetit eshte: 197.072.89 dollare amerikane. Keto shpenzime, u 
bene qe ne fillim  dhe deri ne vitin 1922 kur beri llogarine e siperme Faik 
 Konica. 
Themelimi  i “Vatres”. 
Mbledhja  e pare per te bashkuar te gjitha organizatat e shqiptareve te 
Amerikes ne nje  federate u be me 24 dhjetor 1911, ne Boston. Kjo mbledhje u 
thirr prej shoqerise  “Besa-Besen”. Ne kete mbledhje moren pjese Faik Konica, 
At Fan Noli, Kristo  Floqi, Marko Adams dhe Paskal Aleksi. Mbledhjet 
vazhduan deri me 28 prill 1912,  kur “Vatra” u themelua zyrtarisht. Rekordi i 
komisionit te bashkimit me daten e  siperme, mban keto fjale: 
“E  quajme te formuar Federaten Panshqiptare “Vatra” te Amerikes, prej 
shoqerive  “Besa-Besen”, “Flamuri i Krujes”, shoqerise kombetare dhe “
Dallendyshja””. Ne  kete mbledhje historike u emerua nje pleqesi e perkohshme prej 
ketyre  zoterinjve. 
Sekretar  AT Fan Noli, arketar Llambi Chikozi, menaxher i gazetes “Dielli” 
Kristo Kirka,  organizatoret e degeve te federates: Faik Konica dhe Kristo 
Floqi. Mbikeqyres se  gazetes “Dielli”: Paskal Aleksi, Elia Tromara dhe 
Kosta Vasili. Federata  Panshqiptare “VATRA” , u njoh prej shtetit te 
Masacusetit dhe mori charten me 13  qershor 1912. Ne charten figurojne keta emra: 
Faik Konica, Llambi Chikozi, Fan  S. Noli , Kristo Floqi, Elia Tromara, Naum 
Cere dhe Kosta Kotta. Faik Konica 15  mars 1875-15 dhjetor 1942, Theofan 
(Fan) S. Noli janar 6, 1882 – mars 13,  1965. 
ROLI  I “VATRES” NE LUFTEN BALLKANIKE DHE NE LUFTEN E PARE BOTERORE. 
Si  e thame me pare, “Vatra” u themelua me 12 prill 1912, ne tetor te atij 
viti  plasi Lufta Ballkanike dhe me 28 nentor 1912 u shpall pavaresia e 
Shqiperise ne  Vlore. Per te mbrojtur te drejtat e Shqiperise “Vatra” dergoj 
Faik Konicen ne  Evrope dhe kisha jone kombetare dergoi At Fan Nolin. 
Faik  Konica mbeti ne Evrope deri sa mori fund Lufta e Pare Boterore, At 
Fan Noli u  kthye ne Amerike me 1915 dhe mori persiper fatin e “VATRES” ne 
dore. Gjate  Luftes se Pare Boterore “VATRA” u forcua shume. Gjate kesaj kohe 
gazeta “Dielli”  u be e perditshme nen drejtimin e zotit Kosta Chekrezi. 
Gjate  kesaj kohe u organizua trupa vullnetaresh, u themelua banda “VATRA” 
ne  udheheqjen e prof. Thoma Nasit, u emeruan gjithashtu delegate ne Londer 
me ne  krye te nderuarin Mehmet Konica. Ne afersi te fundit te Luftes se 
Pare Boterore  ne qershor te vitit 1917 , “VATRA” hapi Fushaten Historike per 
Shpetimin e  Shqiperise, me keto fjale te paharruara prej Hiresise Tij 
Peshkop  Nolit: 
“Mbahu  neno, mos kij frike. Se ke djemte ne Amerike” 
Kur  hyri Amerika ne lufte ne prill te 1917, At Fan Noli bashkoi 
personalisht  Presidentin Wilson, i cili i dha fjalen se do te mbroje pavaresine e 
Shqiperise,  Wilsoni e mbajti fjalen deri ne fund. Pa perkrahjen e Wilsonit sot 
nuk do te  kishim Shqiperi. 
Me  1920 me ane te “VATRES” Qeveria shqiptare mori hua nga Vatranet, te 
cilen nuk e  pagoi me nder ashtu siç u zotua. 
Librat  e fundit qe u botuan me ane te “VATRES” jane: 
“Historia  e Skenderbeut dhe Bethoveni dhe Revolucioni Francez” ne gjuhen 
angleze. Keto dy  libra monumentale te qendisura bukur prej Imzot Nolit, u 
botuan me djersen e  VATRANEVE. Gjysma e shpenzimeve te librit “KREMTORIA” 
qe botoi Peshkopata u  mblodhen nga VATRANET. Me pas “VATRA” nepermjet 
kuvendeve te saj vendosi te  perqendroi veprimet e saj ne keto pika: “VATRA” 
duhet te mundet te mbledhe ne  gjirin e saj rinine; kryesisht “VATRA” duhet te 
mbetet si nje organizate letrare  dhe mireberese, “VATRA” duhet te krijoje 
nje fond te veçante per studentet ashtu  sikunder ka bere dhe me pare. 
Editori  i “Diellit”. 
Komisioni  i Vatres per vitin 1954-1955, kryetari nderit peshkop F. S. Noli 
(ph. d) kryetar  Gregory Speros, nenkryetar adem K Vishocica, arketar 
Llambi Misho, sekretar  Shefqet Kamber (Benca), editori i “Diellit” G. M 
Panariti, pjesetar te  komisionit, Kemal Veisel, Nicholas Vesio, Pandeli Michael, 
Koli Janollari, Van  Konari, pjesetar rezerve: Seit Beqo Selenica, John 
Tassey Chris Theodore.  anetaret e keshillit: Ismail Emin, Ramadan Ali Arza, 
Petraq Andon, Sadik Kamber  Pepellashi, Ismail Mevlani, Xhafer Pojani. 
Nga  Federata “Vatra” – Boston Mass. Dhjetor 1954. 
Gazeta  “Dielli” u themelua prej shoqerise “Besa-Besen” me 15 shkurt 
1909, si fletore e  perjavshme. Me 11 mars 1913 pasi shoqeria “Besa-Besen” u 
tret (lexo: bashkua) me  “Vatren” dhe “Dielli” u be prioritet i federates, 
nisi te dale dy here ne jave.  Me 18 nentor 1914 nisi te dale tri here ne 
jave. Me 9 nentor, 1915, nisi te dale  e perditshme. 
Redaktore  te “Diellit” kane qene keta zoterinj: At Fan Noli qe me 15 
shkurt, 1909, deri me  tetor 15, 1909. Z. Faik Be Konica qe me tetor 22 1909 
deri me 18 mars 1910.  Komisioni i shoqerise “Vatra” e drejtoj “Diellin” pa 
redaktor qe me 25 mars deri  me 29 prill 1910. Faik Be Konica qe me 6 maj 
deri me 1 korrik 1910. “Dielli”  pushoj se botuari qe me 1 korrik deri me 
tetor 1910. At Fan Noli qe me 7 tetor  1910 deri me 7 korrik 1911. Z. Eft’him 
Nasi qe me 13 korrik deri me shtator 14  1911. Z. Kristo Floqi qe me 21 
shtator 1911 deri me 18 korrik 1912. Z. Faik Be  Konica qe me 1 gusht 1912 deri me 
8 korrik 1913, po ne janar te ketij moti Faik  Beu shkoi ne Evrope dhe 
barra e redaksise qe atehere i mbeti me teper z. Eft’him  Nasi. Z. Kristo Dako 
qe me 11 korrik deri me 26 gusht 1913. Z. Paskal Aleksi qe  me 29 gusht 1913 
deri me 13 shkurt 1914. Z. Denis Kamburi qe me 17 shkurt deri  me 14 korrik 
1914. Z. Eft’him Nasi qe me 10 korrik deri me 6 nentor 1914. Z.  Koste 
Çekrezi qe me 10 nentor 1914 deri me 20 dhjetor 1915. I Per. At Fan Noli  qe me 
21 dhjetor deri me 6 korrik 1916. Z. Bahri Omori qe me 7 korrik e deri me  
sot. 
I  pari menaxher i “Diellit” ishte z. George Konda Gjoleka qe kur u 
themelua gazeta  deri me 5 maj 1911. Z. Lambi Çikozi qe me 12 maj 1911 deri me 25 
prill 1912. Z.  Kristo Kirka qe me 9 maj 1912 deri me 20 maj 1913. Z. Lambi 
Çikozi qe me 23 maj  deri me 8 korrik 1913. Z. Kristo Dako qe me 11 deri me 
22 korrik, 1913. Z. Hamid  Lumi qe me 25 korrik deri me 26 gusht 1913. Z. 
Vangjel Gjika qe me 29 gusht 1913  deri me 8 maj 1914. Z. Dennis Kamburi qe me 
12 maj deri me 3 korrik 1914. Z. Lni  Kristo qe me 7 korrik 1914 deri me 7 
korrik 1915. Z. Muke Permeti qe me 9 korrik  1915 deri me 21 prill 1917. Z. 
Akif Permeti qe me 16 korrik 1917 deri me  sot. 
(Botuar  pa ndryshime nga Kalendari i “VATRA”-s i vitit 1918 edituar per 
botim nga Fan S.  Noli dhe botuar nga “VATRA” ne shtypshkronjen e “Diellit” 
ne  1918) 
 
(Botuar  pa ndryshime nga Kalendari i VATRA-s i vitit 1918 edituar per 
botim nga Fan S.  Noli dhe botuar nga VATRA ne Shtypshkronjen e Dielli-t ne 1918

Ky  fakt tregon se mbledhjet e 15, 17 marsit dhe 22 e 24 marsit te vitit 
1912 per  bashkimin e shoqerive ne nje te vetme nuk kaluan pa probleme e 
debate, sepse  asnje nga shoqerite nuk pranonte te tretej nen nje organizate te 
madhe duke  humbur identitetin. Atehere Konica shprehu konceptin federativ me 
perfaqesues  nga cdo shoqate dhe ne cdo 50 anetare kishte nje perfaqesues 
ne Komitetin  Organizator me nje kuote anetaresimi 3 dollare ne vit. Faik 
Konica shtroi per  diskutim dy emra per shoqerine e re: “Parmenda” (me kuptim 
kulturor) dhe “Vatra”  (me kuptim patriotik) qe te mblidheshin rreth saj te 
gjithe shqiptaret si nje  familje e madhe pa ndryshim besimi ne mes tyre 
fetarisht ose politikisht. Mes  brohoritjeve shoqeria e re u quajt Federata 
Pan – Shqiptare e Amerikes “Vatra”.  Komisioni i Bashkimit perbehej nga: 
Fan  S. Noli 
Faik  Konica 
Kristo  Floqi 
Paskal  Aleksi. 
Delegatet  e shoqerive: 
Elia  Tromara 
Llambi  Cikozi 
Kristo  Kirka 
Kosta  Vasil 
Koste  Kota 
 
 
25.IV.1968:  Prof. Koliqi i paraqet Shejtnis se Tij Paulit VI Kryetarin e 
«Vatres», z.  Anthony Athanas. Ne mes shifen: Shkelqesa Emzot Perniciaro e 
on. Dr. Rozolin  Petrotta.
II  prof. Koliqi presenta a S. S. Paolo VI il Presidente dell’Associazione  
albanese-americana «Vatra».(*Foto  e marre nga revista Shejzat.) 
 
Vullnetaret  shqiptaro-amerikane, qe i pergatiti Aqif Permeti (I pushkatuar 
nga diktatura  komuniste) ne mjediset e marra me qera ne Boston dhe qe me 
1920 ne kohen e  luftes se Vlores, 200 prej tyre, shkuan ne Shqiperi per te 
ngritur frymen  Kombetare(foto e marre nga albumi i gazetes Dielli) 
Krediti  per keto foto i shkon vetem arkivit historik te albumit historik 
te Vatres dhe  organit te saj Dielli 
 
Krediti  per keto foto i shkon vetem arkivit historik te albumit historik 
te Vatres dhe  organit te saj Dielli 
 
Krediti  per keto foto i shkon vetem arkivit historik dhe fotoalbumit te V
atres dhe  organit te saj Dielli 
 
Krediti  per keto foto i shkon vetem arkivit historik te albumit historik 
te Vatres dhe  organit te saj