Poeme epike per luften e Kosoves dhe nje liber per shqiptaret e Maqedonise

 
Poeme  epike per luften e Kosoves dhe nje liber per shqiptaret e  
Maqedonise  
BEQIR  SINA, New York 
Fico  : "Ne studimin per “universin aristokratik te Faik Konices per gjuhen 
shqipe,”  kam nenvizuar kultin e Konices per gjuhen shqipe, si gjuha me e 
vjeter e  kontinentin." 
NEW  YORK: (Bota Sot) Diten e diele ne restorantin e atdhetarit Gjergj 
Dedvukaj u  perurua libri- poeme e artistit dhe regjisor te shquar Xhevat Limani 
kushtua  luftetarit-trim Agron Mirdita dhe libri “Udhetime ne Maqedoni” i 
gazetarit dhe  publiçtit amerikan Gregory Lima. 
Ne  hapje te ketij tubimi intelektual , Xhevat Limani permendi kontributin 
e Gjergj  Dedvukaj , qe ka hapur dyert e resatorantit per te gjitha 
mbledhjet atdhetare.  Zoti Xhevat theksoi se lufta dhe perpjekjet e shqiptareve te 
Kosoves ishin nje  epope heroike , qe solli diten e madhe , çlirimin e Koso 
ves nga kolonializmi  nje shekullor serb. E verteta e madhe –vazhdoi folesi 
eshte se vetem perkrahja  ushtarake e NATOS e udhehequr nga SHBA vendosi 
perfundimin e sukseshem te kesaj  lufte. 
Ne  tubim folen zoterinjt Prend Qeta, Mehill Velaj, Bajram Doka dhe Gregory 
Lima. Ky  i fundit , permbledhtazi , deshmoi per perfsahirjen e tij ne 
ngjarjet ne Kosove  dhe me vone ne Maqedoni . Libri kushtuar historise se 
perpjekjeve te shqiptareve  ne Maqedoni dhe qendrimi anti shqiptar i sllavo 
maqedonsve eshte nje analize  politko-shoqerore, e thelle, me plot fakte 
tronditese . 
Nje  analize te gjere te poemes “Agron Mirdita “ dhe ndertimin e te saj, 
mbajti nje  kumtese Prof. Dr. Agron Fico me titull “Poeme e dashurise epike 
per luften e  Kosoves” ( Nje “Iliade shqiptare”) 
Sfida  historike, sfida e madhe e kombit shqiptare, ne luften legjendare te 
Kosoves  vuri ne zgjidhje perfundimtare edhe vet fatin e Kombit shqiptar, 
bashkimin e  trojeve te veta etnike. 
Artisti  njohur, aktori dhe poeti Xhevat Limani eshte nje nder te paret qe 
i jep lexuesit  shqiptar nje epope artistike per kete lufte dhe perleshje te 
shqiptareve me  serbet e Karpateve. 
Kur  grekerit antike do te ndesheshin ne gryken e Termopileve me ushtrite 
persiane ,  thirren poetin Tirteu t’i printe ushtrise me vargjet frymezuese 
kunder armiqve  te ardhur larg nga Azia.  
Xhevat  Limani eshte Tirteu i artit dhe letersise shqiptare. Ai eshte 
artisti dhe  krijuesi, mbi te gjitha eshte artist-tribun. Qe kur zbriti ne 
kontinentin e  shenjte qe quhet Shtetet e Bashkuara te Amerikes ai , si dikur 
Prometue ,  shperndau dhe shperndan zjarr atdhetar. Ne Nju Jork ose Uster, ne 
Filadelfia ose  Dallas , etj etj ne me shume se 30 shtet ku ka rendur si 
marathonak me misonin  atdhetar , eshte degjuar fjala e fuqishme per kombin dhe 
gjuhen shqipe.   
Ne  studimin per “universin aristokratik te  Faik Konices per gjuhen shqipe,
” kam nenvizuar kultin e Konices per gjuhen  shqipe, si gjuha me e vjeter e 
kontinentin. Konica shkruan se  :, 
““E  lashte si “pellazget hyjnore”, ne buzet e te cileve ajo levrinte kur 
ata, te  paret, pershkonin lirisht Evropen e virgjer, gjuha shqipe mund te 
pretendoje per  lavdi, qe ka ndikuar ne formimin e fjalorit  helen.”f.58 
Ndersa  artisti Limani shpreh aq thesht , por fuqishem ;Edhe  perendite 
kane folur shqip! 
Zonja  dhe zoterinj te nderuar, 
Apelativi  ne vet titullin e kesaj Eseje si “Iliada” nuk besoj se do ta 
gjykoni si nje  mbivleresim ose siç thuhet ne gjuhen e kafeneve “komplimet”. 
Se pari arti i  vertete nuk ka nevoaj per dafina se vet arti eshte dafina me 
e larte.   
Se  dyti: mjerisht , per dobesi te vete studimeve shqiptare dhe qasjes 
proserbe dhe  progreke, eshte mohuar fakti se lenda, baruti dhe gjithe ajo 
perandori perendish  , luftetare dhe kryeluftatare si Akili dhe Hektori, Helena 
tronditese dhe  Primani etj. kane burimin tek magjia e kultures dhe 
letersiese gojore  pellazgo-iliriane . Psh bukuria xixlluese e Ajkunes ne eposin 
shqiptar dhe  Helenes ndryshojne ku e ku . 
Pa  u larguar nga biseda e shpallur do te thoja se nga studimet e bear nga 
Prof.  Albert Lordi, del se rrenjet e “Iliades” dhe “Odisese” jane ne 
epiken popullore  antike etj.  
Letersia  shqiptare qysh nga Rilindja ka nxjerre apostujt e vet madhore si 
Naim Frasheri,  Gjergj Fishta, etj. por edhe profet si Fan Noli i madh , i 
cili hartoi  strategjine historike te Rilindjes se kombit shqiptar ne 
formulen poetike  :
Mbahu Nene mos ki frike,   
se  ke djemte ne Amerike. ! 
Shqiperia  e gjymtuar , por e pavarur, u pranua ne Lidhjen e Kombeve me 
bekimnin e  presidentit Udro Vilson, Shqiperia e NATOS me doren e Presidentit 
Gjeoge Bush  dhe Pavaresia e Kosoves me perkrahjen e frymezimit e Presidentit 
qiellor Bill  Klinton. 
I  permenda keto, jo se nuk jane te ditura , por pe te kuptuar me thelle 
konceptin  dhe perceptimin poetik qe artisti Xhevat Limani ka percjell ne poeme
n “Prita te vije dita”. Ai nuk ben  histori, por historine kthen ne art. 
Edhe  pse ne qender te poemes eshte vene nje luftetar trim, nje njeri 
konkret , Agron  Mirdita, autori nuk ben fotografine dhe biografine e personazhit 
, por te vet  popullit luftetar te misheruar te UÇK-ja. 
Lufta  e nje populli te tere pershkruhet me gjithe ashpersin e vet, sepse   
“Serbia  mbushi burgjet gaberrice me shqiptare..”  dhe andaj shqiptaret 
shpallen boterisht  
“Trojet e gjakut shqiptar s’rrine me koloni  !” 
Poema  ka jo vetem nje karakter epik , por edhe nje shtjellim epik. 
Ngjarjet  pershkruehn ne nje kronologji kohore vijuese dhe shpesh evokohen ngjarje 
te  shenuara si Lidhja Shqiptare e Prizrenit, Konferenca antishqiptare e 
Londres me  1913 , terrori nje shekullor serb etj si dhe permenden figura te 
njohura  historike si Hasan Prishtina, Bajram Curri, Azem e Shote  Galica. 
Kulmon  ky enumuracion me figuren legjendare te te Adem Jasharit : 
Dha  kushtrim hyjnori Adem Jashari, 
Familja  kurban ish shembulli i tij. 
Ai  qe ne déje ka gjak shqiptari 
Ne  radhe te UÇK-se rreshtohet per Liri..” 
Ne  kete sfond konkret historiko-politik edhi “urtaku Agron Mirdita “ 
niset per ne  fornt.  
Autori  si guret e nje mozaiku jep portretin e personazhit –luftetar : ne 
front, ne  interviste me CNN, ne roje afer gjeneralit, ne beteja me serbet 
pushtues, madje  edhe ne jeten familjare intime si takimi emocional me te atin 
dhe te  motren. 
Puna  e pasionuar per filmin e pritshem dokumentar “Ata nuk ishin vetem” i 
ka dhen  mundesi te gjera regjizorit Xhevat Limani qe te grumbulloje ne 
hambarin krijues  vlera te paçmuara historiko-artistike. Keshtu kuptohet pse ne 
pershkrimin e  zhvillimit te luftes , autori deshmon me realizem se aty 
krahas trimave dhe  luftetareve te vendosur , kishte edhe frikacak dhe te 
pavendosur , qe ne ndonje  rast e lene shokun e vet te plagosur ne vendin e 
plagosjes “Qazim Zeka , o nuk ka vdeke!” ose disa  te tjere qe qesendisin 
luftetaret e lirise . Autori shkruan  : 
Sorollateshin  ca si kone, 
Vijave  te frontit si pa frike, 
Fjalellokum  e faqebonbone, 
Dhe  punonin per armik. 
Edhe  pse vetem nje epitet “amerikan” ose  emri “amarikani” - si tek 
vargjet  : 
Te  lumte pushka amerikan, 
Klithi  Muja ane e mb’ane/…….  
Ose  Merrni shembull nga amerikani etj.  duke theksuar keshtu nje ide te 
madhe –perhrahjen vendimtare te Shteteve te  Bashkuara te Amerikane per 
çlirimin e Kosoves nga kolonializmi i eger nje  shekullor serb. Kete autori e 
shpreh fare thjesht e drejt per drejt  : 
Shqiptarit  i dolli frika  
NATO  esahte Amerika…. 
Autori  ka ndjekur teknika te larmishme te ndertimit te poemes qysh nga 
vargjet e  rimuara e gjer ato te lira. Gjuha rrjedh lirshem dhe gjen shpesh 
fjale e  kompozita te goditura si :bloze-lebetitur, pikerrufe, fjalellokum , 
faqebonbone,  ndertime te veçanta si çaperon Liria Zonje.. 
Me  pathosin e zjarrte atdhetar, me epizmin e ngjarjeve dhe te bemave 
trimerore te  persoanzheve, me mesazhet qe ka poema , e ben ate me interes per 
lexuesin dhe  shenon nje risi ne tematiken e krijimeve letrare per kete epope 
te madhe –Luften  per çlirimin e Kosoves , per bashkimin kombetar , qe 
misherohet ne urimin e  autorit : 
Mos  harroni viset e tjera, 
Treg-Lugine  e Malesi. 
Mos  u zente Pranvera  
Pa  Iliride e Çameri ! 
Kush  eshte Gregory Lima 
Nje banor  i Nju Jorkut, Gregori Lima shkoi  ne Teheran ne  vitin 1958 per  
te shkruar ne gazeten KAYHAN International,  e  cila u be, ne kulm  te saj, 
 gazeta kryesor ne  gjuhen angleze ne  Lindjen e Mesme. Ai  mbeti me 
KAYHAN,  fillimisht si redaktor, pastaj  si korrespondent special dhe  kritik,  
deri ne "vdekjen" e  saj ne revolucionin  Iranian e vitit  1978-79. Ai  eshte 
autor  i librit me studime etnografike te kostumeve te  grave armene 
(Tehran, 1974) dhe  titujve te  tjere. Ai  ka nje  diplome master diplomuar  ne 
Fakultetin e  Shkencave Politike dhe  Sociale ne  Shkollen e  Re per  Kerkime 
Sociale. Ai  e ndan kohen  e tij midis Patterson,  Nju Jork, dhe  Erevanit.  
Ka lidhje shume te mira dhe bashkepunon me Regjizorin, artistin dhe 
dramatugu  shqiptar ne Amerike Xhevat Limani 

Regjizori,  artisti dhe dramatugu shqiptar ne Amerike Xhevat Limani 

Prof.  Dr Agron F. Fico - albanolog dhe gjuhetar 
 
Gregory  Lima.