"Metropol" : Bashkim Fishta: Na torturuan baballarët e atyre që drejtojnë sot PS

 
 
Bashkim  Fishta: Na torturuan baballaret e atyre qe drejtojne sot PS-ne   
 
(http://www.gazetametropol.com/wp-content/uploads/2012/07/bashkim-fishta.jpg) Rrefimi i njerit prej heronjve  te revoltes se Qafes se Barit 
Njeri  nga heronjte e revoltes se Qafes se Barit, Bashkim Fishta, gjate nje 
interviste  per emisionin “Fokus” te gazetarit Robert Papa risolli ne 
kujtese torturat dhe  hetuesine pas kesaj revolte. Ajo çfare te binte ne sy, pa 
dashur te sfumohen  torturat per te gjithe familjaret dhe te afermit e 
pjesemarresve ne revolte, ne  rrefimin e Fishtes ishte pikerisht akuza ndaj 
drejtuesve te PS-se. Sipas tij,  revoltuesit u torturuan nga baballaret e atyre 
qe drejtojne sot PS-ne. Ne  intervisten e tij Fishta sqaroi menyren se si u 
futen ne gracke nga regjimi i  asaj kohe, duke stimuluar si ikjen jashte 
vendi, ashtu dhe ngritjen e akuzave  fiktive ndaj personit te tij dhe te 
arrestuarve te tjere si bashkautore. “Pilo  Peristeri ne ate kohe ishte drejtori i 
Uzines se Traktoreve. Siç ishte gjithe  jeta politike ne Shqiperi ishte dhe 
aty, pak e sterholluar. Kishin filluar keto  propaganda. Para se te 
ndertojne nje veper te pyesnin popullin, marrin mendimin  e popullit, kjo loje e te 
pyeturit popullit kushtonte shume, kjo ishte hilja qe  nuk arritem ta 
kuptonim. Une rashe brenda ne gracke”, – u shpreh Fishta. Sipas  tij, behej fjale 
per ngritjen e nje furre buke hungareze, per te cilen ai  kundershtoi, pasi 
e kthente vendin prapa ne kohe, duke propozuar teknologjine  italiane, 
propozim i cili u keqinterpretua. “Me ate fabrike do te ktheheshim  prape duke 
shtypur brumin me kembe per te bere buke per popullin. Çfare mendon  ti?” – 
me tha Piloja. “Ka ne Itali fabrike per prodhimin e bukes qe punojne  vetem 
45 punetore shume e automatizuar?” – iu pergjigja une. “Qen bir qeni! – me 
 tha. – Do te na sjellesh prape italianet ketu te na bejne si me 1920-n apo 
 1939?” – ma ktheu Piloja. Salla heshti. Ra darka dhe mbledhja mbaroi. Dy 
jave  rresht nuk kane pushuar Skender Malile, Shpresa Baska, njera shefe 
kuadri,  tjetri sekretari i partise i uzines, duke me thirrur ne zyrat e tyre 
per t’u  kerkuar falje per ate qe une kisha thene. Pikerisht kjo ishte. Qe 
tri dite  perpara me njofton nje miku im se diten e hene do te me arrestonin 
dhe une te  shtunen mora rrugen dhe ika”, – beri me dije Fishta, duke vijuar 
me tej me  zbardhjen e se vertetes per ditet e zeza ne hetuesi. 
- Nga Rresheni u denuat 25 vjet, ta leme per  ne fund Rreshenin. T’u themi 
shikuesve, une e di pak a shume, se mekati i  Bashkim Fishtes, siç me keni 
thene jeni arratis, je diku nga pjesa e Maqellares  ne Peshkopi, sepse e 
njihje zonen, se ishe me origjine andej. E kaluat naten apo  diten kufirin? 
-  Kufirin e kam kaluar rreth ores 7 : 30 – 8 :00 sa filloi  muzgu. 
- Dolet ne krahun e  Jugosllavise? 
-  Dola duke qene i ndergjegjshem se kisha kalu gardhin e  rrethimit 
- A kishit njerez, kishit dajen ne Diber te  Madhe? 
-  Ne Diber te Madhe kisha dajen dhe mendoja te shkoja direkte me mendimin 
per te  ikur diku ne Evrope. 
- Tani keni kaluar ne token jugosllave, jeni  lodhur por jeni gezuar qe 
keni ikur. Jam kurioz te di çfare ndien njeriu qe po  le prinderit. 
-  Eshte moment rreqethes, sepse momentin qe une kalova kufirin dhe brenda 
meje  ishte krijuar besimi qe une e kisha lene atdheun pas shpine. Ishte 
pikerisht  momenti qe une e humba toruan, ishte pikerisht momenti qe une 
harrova ate qe qa  kisha menduar qe mund te veproja, si mund te veproja, si do te 
sillesha ne token  tjeter, pavaresisht se ka nje emer tjeter nje ligj 
tjeter, nje rregull tjeter,  nje rregull tjeter jetese te kalimit te atij 
territori. Une pikesepari sa kalova  euforine. Gezimi i madh qe shpetova. 
- Çfare njerezish late ne Shqiperi? 
-  Lashe nenen, dy motrat, lashe dhe te fejuaren. Sapo ishim fejuar ne ate  
periudhe. Une nuk kisha nder mend te ikja, nuk e pata ushqyer asnjehere 
kete  iluzion gjate rinise sime sepse, tekefundit, nuk isha keq, nuk kisha 
ndonje  avantazh te madh nuk me kishin thene nje post nje gje, po vazhdoja jeten 
normale  per aq sa kisha kapacitetet e mia. Duhet thene dhe duhet pranuar e 
drejta. Po  çfare ndodhi mua?! Une isha ne ate kohe ndihmes dizinjator ne 
uzinen e  traktoreve, se duhet shpjeguar ne pak sekonda, nese me  lejon. 
Pilo  Peristeri ne ate kohe ishte drejtori i Uzines se Traktoreve. Siç 
ishte gjithe  jeta politike ne Shqiperi ishte dhe aty nje cik i sterholluar. 
Kishin filluar  keto propaganda. Para se te ndertojne nje veper te pyesnin 
popullin, marrin  mendimin e popullit. Kjo loje e te pyeturit popullit kushtonte 
shume. Kjo ishte  hilja qe nuk arritem ta kuptonim. Une rashe brenda ne  
gracke. 
- Çfare thate pak a shume? 
-  Do rindertohej fabrika e bukes ne Tirane, se kishte propozuar Byroja 
Politike  nje fabrike nga Hungaria ta blinte dhe ta vinte ketu. Po ishte nje 
fabrike e  ndertimit me 1919. Une, meqe punoja ndihmesdizinjator, dhe nje 
mjeshter imi,  Oran Zershati, kishte literature e po bisedonim privatisht. “Po 
kjo eshte shume  e vjeter”, – tha. Duke shfletuar literaturen, shohim qe ne 
Bolonje ndertoheshin  fabrika te se njejtes kapacitet prodhimi, po te vitit 
1961. Une, duke rreshqitur  ne kete gracke qe kishte krijuar Partia e Punes, 
ngrita doren dhe thashe se isha  dakord me kete propozim per ndertimin e 
fabrikes hungareze, pasi ishte shume e  vjeter. Me ate fabrike do te 
ktheheshim prape duke shtypim brumin me kembe per  te bere buke per popullin. “Fare 
mendon ti?”- me tha Pilo. “Ka ne Itali fabrike  per prodhimin e bukes qe 
punojne vetem 45 punetore shume e automatizuar”, -iu  pergjigja une. “Qen bir 
qeni!- me tha. – Do te na sjelles prape italianet ketu  te na bejne si me 
1920-n dhe 1939-n?!”- ma ktheu Piloja. Salla heshti. Ra darka  dhe mbledhja 
mbaroi. Dy jave rrjeshte nuk kane pushuar Skender Malile, Shpresa  Baska, 
njera shefe kuadri, tjetri sekretari i partise i uzines, duke me thirrur  ne 
zyrat e tyre per t’u kerkuar falje per ate qe une kisha thene. Une iu  
kunderpergjigja duke i pohuar se nuk kisha thene asnje te keqe, se as nuk kisha  
share partine as nuk kisha share asnjeri, thjesht kisha shprehur mendimin tim  “
ashtu siç e thote Partia”. 
- Nje fjale goje!… 
-  Pikerisht kjo ishte. Qe tri dite perpara me njofton nje miku im se diten 
e hene  do te me arrestonin dhe une te shtunen mora rrugen dhe  ika. 
- Kur shkove ne Maqedoni, Jugosllavi, si rrodhen  ngjarjet? 
-  Me moren ne hetuesi: “Pse ke ikur?”, “Qysh ke ikur?”, “Çfare ke dashur?
…” i  shpjegova arsyet. Me mbajten 2 muaj dhe vendosen te me kthejne  
mbrapsht. 
- Duhet ta kesh ndier veten keq apo  jo? 
-  Nuk e di, pasi nuk trembem kollaj, vetem kur e pash veten ne Qafethane e 
ndjeva  veten ngushte. E kuptova qe isha ne toke shqiptare, pasi pashe 
matane  boshllekut, qe ishte zona neutrale, flamurin tone. Nuk e kam pare veten 
me keq  ne ato moment dhe aty u demoralizova shume. Nuk derdha lot, 
fatmiresisht, por  kisha mbaruar se qeni Bashkim Fishta. Nuk arsyetoja me ne kete  
drejtim. 
- Kush te mori ne dorezim? 
-  Me ka marre Isa Halili ne dorezim nga autoritet jugosllave si nje cope 
kapote,  qe mund ta gjuash pa gje brenda. Nje zhgenjim i madh, nje deziluzion 
qe gjate  rruges per t’u kthyer ne Tirane do ta paguaja shtrenjte, ne qofte 
se s’do kishte  ndodhur. Nuk e di se si, po le te kthehemi ne momentin qe 
kaluam ne territorin  shqiptare. Ishte nje shofer i Ministrise se Brendshme, 
qe e kishim komshi ne  Tirane. I thote Isa Halili: “Veri hekurat!”. Nderhyn 
shoferi e i thote: “Shoku  Isa, t’ia veme para hekurat, se mbrapa me gris 
sediljet e makines.” Megjithese e  kisha humb pak toruan, kjo thenie me 
zgjoji pak. “O sa poshte! Nuk vlekam as sa  nje sedilje makine!” – mendova. U 
merzita. Aty pastaj harrova arrestimin, pse me  vune hekurat per te me 
pushkatuar. Nuk e di çfare kishin ne mendje, krim ndaj  atdheut. I harrova te 
gjitha. Me rryente nga brenda kjo pavleresia  ime. 
“Hipim  ne makine”, – me thane. Me vendosen mbrapa shoferit. Une, polici 
me automatik  dhe Isa Halili perpara. Duke bere kthesat e Qafes se Kerrabes, 
kam menduar t’i  kaloja harkun e hekurave me duar shoferit ne qafe dhe 
pastaj bente rrugen e vet  makina deri ne gremine. Qafa e Kerrabes eshte shume e  
tmerrshme. 
- Çfare ju frenoi ta hidhnin makinen ne gremine dhe te  vdisnit te gjithe, 
ju shoferi, polici dhe sigurmsi mizor? 
-  Nuk e di. Une besoj te Zoti, dhe pse nuk kam qene asnjehere praktikant, 
sepse  nuk na lane, nuk na lane si shumica e shqiptareve. Po une besoj se te 
gjithe  rrjedhen, ne te gjithe ecjen time kam diçka superiore mbi koke, qe 
me ka  mbrojtur, me ka drejtuar. Nuk gje tjeter çfare te them, sepse e kam 
provuar ne  disa rrethana deçizive e shume te tjera se nuk eshte forca ime 
fizike qe me ka  shpetuar, por eshte nje force madhore qe me ka shpetuar. Jam 
zgjuar nga ky  mendim, qe vetem mendoja per te vrare, por nuk veprova. U 
zgjova ne repartin  313. Rrugen se si me kane çuar nuk e mbaj mend, nuk shikoja 
njeri, nuk e di se  çfare ndodhi, ne keto momente psikologjike te njeriut 
te pakten une nuk jam ne  gjendje te shpjegoj dhe perfundova ne biruc. 
- Me thate qe ndenjet 9 muaj ne  hetuesi… 
-  Po, ne hetuesi, po nuk kuptova, nuk e kuptoj vetem qe isha arratis, 
kerkoheshin  njerezit kush di me ke ke fol. Te merreshin grupe, krijoheshin 
grupe ketu ishte  pike synimi. 
- Po te ishe i dobet ne karakter, mund te nxirrnit ndonje  emer nga 
torturat. Ju e keni kaluar proven dhe duhet te jeni krenar, po te  gjithe ne qe s’e 
kemi kaluar kete prove s’flasim dot ne eshte e  tmerrshme. 
-  Ashtu eshte. Eshte shume e veshtire. Mua me sollen kunatin tim vetem. 
Per faktin  qe une kisha kaluar nga Dibra, atestuan 10 veta, 10 veta munde t’i 
kene  arrestuar ne Maqellare, d.m.th. fshatin ku kisha lindur une. Vetem 
kunati thote  po, se faktikisht une e pata biseduar me te ne ato dy dite: “Me 
jep rruge  zgjedhje, çfare mendimi ke?” “Do vij dhe une tha me ty”. Nuk 
erdhi absolutisht,  po vetem nga torturat qe ka ashtu, une e kam pas dite , e 
denuan 3  vjet. 
- Po ai te pakten nuk te ka spiunuar, prape e denuan. Me  te fejuaren çfare 
ndodhi, ne qofte se me lejon te pyes. 
-  E pranoj me kenaqesi se eshte pjese e jetes sime. Gjate hetuesise bear 
nje loje  te vogel me Isa Halilin se me tha qe e kishte paguar shtrenjte, po 
nuk behem  pishman. Me tha: “Do me tregosh shoket qe ke pas ketu, qe keni 
biseduar per  arratisjen, se ti ke qene djali i shkathet. Ke pasur jete 
kulturore ne Uzinen e  Traktoreve e 1400 te rinj…” Arsyeja pse Pilo Pelisteri 
shkoi ne jugosllavi se  dua Bashkim Fishten ketu se ua nderprere energjine 
elektrike, kjo ka qene  premtimi i qeverise shqiptare kundrejt qeverise 
jugosllave, qe une, qeveria  jone, u pret furnizimin me energjine elektrike qe 
merrte nga Fierze ne qofte se  nuk me ktheni Bashkim Fishten, se ka ekzistuar, 
siç doli nga zhvillimi i gjyqit,  Pilo Pelisteri se ne Uzinen e Traktoreve m’u 
be gjyqi. Vendimi eshte marre ne  gazhine. Shikoje çfare gjyqi, çfare 
false!. 
-  Duartrokitin kunder teje? 
-  Jo, vetem 2 – 3 veta qe kerkuan varje nga punetoret, jo punetore, ishte  
pergjegjes reparti. Baki Baholli u ngrit me te madhe dhe kerkoi varje ketu 
ne  oborr qe te merrni shembull e gjithe rinia. Gjithsesi jane gjera te  
kaluara. 
- Po me te fejuaren? 
-  Ne hetuesi Isa Halilit i thashe qe do t’ia tregoja te gjitha ato qe 
kame, ne  qofte se ai me sillte babain e te fejuares sime. Kisha qejf ta shikoja 
dhe te  bisedoja me te. “Gje qe behet, si te duash”, – me tha. Mbas tri 
ditesh ma solli  te atin e saj, nje burre zakoni. I thashe qe e kisha thirrur 
per t’i thene dy  fjale. “Une nuk ika per te tradhtuar gocen tende, 
rrethanat e mia do t’i marresh  vesh me vone, se nuk kam çfare te shpjegoj. Une kam 
ikur per arsye te mia shume  te forta dhe per kete te kerkoj falje dhe nga 
ky moment qe ne po flasim bashke  une e kam liruar gocen tende. Dua te 
kerkosh divorcin shpejt”, – i thashe te  atit te fejuares sime. Ai m’u pergjigj 
qe jo, pasi vajzen e kishte martuar vetem  nje here dhe donte ta shihte 
ashtu deri sa te vdiste. Ne ate moment une  kembengula qe te vepronte ashtu siç 
i thashe, pasi une nuk dilja i gjalle nga  burgu. Aty kishin ikur burra me 
mustaqe duke qare dhe kane ndenjur dy vjet e  gjysme per shkurorezim. 
Gjithsesi, kthehemi te premtimi qe i bear Isa Halilit.  Sa iku vjehrri, qe e kujtoj 
me plot respekt familjen e tyre. Isai me tha qe te  vazhdonim biseden qe 
kishim lene pergjysme. Une iu pergjigja se nuk kisha asgje  per t’i thene dhe 
se kisha problem sa te vinte vjehrri. Ne ate moment ai u  acarua shume. Ne 
te tilla raste hetuesit nuk te godasin, por sjellin persona nga  jashte. Isai 
u acarua aq shume, sa me rrahu vet ai, me duar e tij. Une isha i  lidhur ne 
karrige dhe ai harxhoi te tere fuqine e tij duke me goditur. Kur po me  
rrihte, ai thoshte me te madhe se si ia kisha punuar ne ate menyre, se si e  
mashtrova. Inatin me te madh e kishte pasi ai me konsideronte mua nje injorant 
 dhe e kisha bere per budalla. 
- Po torturat pas revoltes se Qafes se  Barit? 
-  Kater veta i pushkatuan aty menjehere. Kishte ardhur Aranit Çela. U be 
gjyq  rrufe. Ne na lidhen dhe na hipen ne makina. Hetuesia na u be ne Tirane. 
Une kam  qene tifoz futbolli dhe kisha simpati per Medi Bushatin, por jam 
zhgenjyer,  sepse une ia fala policit qe na dhunonte ne burg, por jo Mehdi 
Bushatit. Ai  ishte elegant ne fushe, por shume mizor dhe kriminel. Gjate 
torturave me ka  thyer gjithe dhembet e gojes, vetem kater dhembe me mbeten ne 
goje. Nuk e harroj  kriminelin Mehdi Bushati.




Bashkim Fishta: Na torturuan baballarët e atyre që  drejtojnë sot PS-në 
 
(http://www.gazetametropol.com/wp-content/uploads/2012/07/bashkim-fishta.jpg) Rrëfimi i njërit prej heronjve të revoltës së Qafës së  Barit 
Njëri nga heronjtë e revoltës së Qafës së Barit, Bashkim Fishta, gjatë një  
intervistë për emisionin “Fokus” të gazetarit Robert Papa risolli në 
kujtesë  torturat dhe hetuesinë pas kësaj revolte. Ajo çfarë të binte në sy, pa 
dashur të  sfumohen torturat për të gjithë familjarët dhe të afërmit e 
pjesëmarrësve në  revoltë, në rrëfimin e Fishtës ishte pikërisht akuza ndaj 
drejtuesve të PS-së.  Sipas tij, revoltuesit u torturuan nga baballarët e atyre që 
drejtojnë sot  PS-në. Në intervistën e tij Fishta sqaroi mënyrën se si u 
futën në grackë nga  regjimi i asaj kohe, duke stimuluar si ikjen jashtë 
vendi, ashtu dhe ngritjen e  akuzave fiktive ndaj personit të tij dhe të 
arrestuarve të tjerë si bashkautorë.  “Pilo Peristeri në atë kohë ishte drejtori i 
Uzinës së Traktorëve. Siç ishte  gjithë jeta politike në Shqipëri ishte dhe 
aty, pak e stërholluar. Kishin  filluar këto propaganda. Para se të ndërtojnë 
një vepër të pyesnin popullin,  marrin mendimin e popullit, kjo lojë e të 
pyeturit popullit kushtonte shumë, kjo  ishte hilja që nuk arritëm ta 
kuptonim. Unë rashë brenda në grackë”, – u shpreh  Fishta. Sipas tij, bëhej fjalë 
për ngritjen e një furre buke hungareze, për të  cilën ai kundërshtoi, pasi 
e kthente vendin prapa në kohë, duke propozuar  teknologjinë italiane, 
propozim i cili u keqinterpretua. “Me atë fabrikë do të  ktheheshim prapë duke 
shtypur brumin me këmbë për të bërë bukë për popullin.  Çfarë mendon ti?” – 
me tha Piloja. “Ka në Itali fabrikë për prodhimin e bukës që  punojnë vetëm 
45 punëtorë shumë e automatizuar?” – iu përgjigja unë. “Qen bir  qeni! – më 
tha. – Do të na sjellësh prapë italianët këtu të na bëjnë si më  1920-n apo 
1939?” – ma ktheu Piloja. Salla heshti. Ra darka dhe mbledhja mbaroi.  Dy 
javë rresht nuk kanë pushuar Skënder Malile, Shpresa Baska, njëra shefe  
kuadri, tjetri sekretari i partisë i uzinës, duke më thirrur në zyrat e tyre 
për  t’u kërkuar falje për atë që unë kisha thënë. Pikërisht kjo ishte. Që tri 
dite  përpara më njofton një miku im se ditën e hënë do të më arrestonin 
dhe unë të  shtunën mora rrugën dhe ika”, – bëri me dije Fishta, duke vijuar 
më tej me  zbardhjen e së vërtetës për ditët e zeza në hetuesi. 
- Nga Rrësheni u dënuat 25 vjet, ta lëmë për në fund Rrëshenin. T’u  themi 
shikuesve, unë e di pak a shumë, se mëkati i Bashkim Fishtës, siç më keni  
thënë jeni arratis, je diku nga pjesa e Maqellarës në Peshkopi, sepse e 
njihje  zonën, se ishe me origjinë andej. E kaluat natën apo ditën kufirin? 
- Kufirin e kam kaluar rreth orës 7 : 30 – 8 :00 sa filloi muzgu. 
- Dolët në krahun e Jugosllavisë? 
- Dola duke qenë i ndërgjegjshëm se kisha kalu gardhin e rrethimit 
- A kishit njerëz, kishit dajën në Dibër të Madhe? 
- Në Dibër të Madhe kisha dajën dhe mendoja të shkoja direkte me mendimin 
për  të ikur diku në Evrope. 
- Tani keni kaluar në tokën jugosllave, jeni lodhur por jeni gëzuar  që 
keni ikur. Jam kurioz të di çfarë ndien njeriu që po lë  prindërit. 
- Është moment rrëqethës, sepse momentin që unë kalova kufirin dhe brenda  
meje ishte krijuar besimi që unë e kisha lënë atdheun pas shpine. Ishte  
pikërisht momenti që unë e humba toruan, ishte pikërisht momenti që unë harrova 
 atë që qa kisha menduar që mund të veproja, si mund të veproja, si do të  
sillesha në tokën tjetër, pavarësisht se ka një emër tjetër një ligj tjetër, 
një  rregull tjetër, një rregull tjetër jetese të kalimit të atij 
territori. Unë  pikësëpari sa kalova euforinë. Gëzimi i madh që shpëtova. 
- Çfarë njerëzish latë në Shqipëri? 
- Lashë nënën, dy motrat, lashë dhe të fejuarën. Sapo ishim fejuar në atë  
periudhë. Unë nuk kisha ndër mend të ikja, nuk e pata ushqyer asnjëherë këtë 
 iluzion gjatë rinisë sime sepse, tekefundit, nuk isha keq, nuk kisha 
ndonjë  avantazh të madh nuk më kishin thënë një post një gjë, po vazhdoja jetën 
normale  për aq sa kisha kapacitetet e mia. Duhet thënë dhe duhet pranuar e 
drejta. Po  çfarë ndodhi mua?! Unë isha në atë kohë ndihmës dizinjator në 
uzinën e  traktorëve, se duhet shpjeguar në pak sekonda, nëse me lejon. 
Pilo Peristeri në atë kohë ishte drejtori i Uzinës së Traktorëve. Siç ishte 
 gjithë jeta politike në Shqipëri ishte dhe aty një cik i stërholluar. 
Kishin  filluar këto propaganda. Para se të ndërtojnë një vepër të pyesnin 
popullin,  marrin mendimin e popullit. Kjo lojë e të pyeturit popullit kushtonte 
shumë. Kjo  ishte hilja që nuk arritëm ta kuptonim. Unë rashë brenda në 
grackë. 
- Çfarë thatë pak a shumë? 
- Do rindërtohej fabrika e bukës në Tiranë, se kishte propozuar Byroja  
Politike një fabrikë nga Hungaria ta blinte dhe ta vinte këtu. Po ishte një  
fabrikë e ndërtimit më 1919. Unë, meqë punoja ndihmësdizinjator, dhe një  
mjeshtër imi, Oran Zershati, kishte literaturë e po bisedonim privatisht. “Po  
kjo është shumë e vjetër”, – tha. Duke shfletuar literaturën, shohim që në  
Bolonjë ndërtoheshin fabrika të së njëjtës kapacitet prodhimi, po të vitit 
1961.  Unë, duke rrëshqitur në këtë grackë që kishte krijuar Partia e Punës, 
ngrita  dorën dhe thashë se isha dakord me këtë propozim për ndërtimin e 
fabrikës  hungareze, pasi ishte shumë e vjetër. Me atë fabrikë do të ktheheshim 
prapë duke  shtypim brumin me këmbë për të bërë bukë për popullin. “Fare 
mendon ti?”- me tha  Pilo. “Ka në Itali fabrikë për prodhimin e bukës që 
punojnë vetëm 45 punëtorë  shumë e automatizuar”, -iu përgjigja unë. “Qen bir 
qeni!- më tha. – Do të na  sjellës prapë italianët këtu të na bëjnë si më 
1920-n dhe 1939-n?!”- ma ktheu  Piloja. Salla heshti. Ra darka dhe mbledhja 
mbaroi. Dy javë rrjeshtë nuk kanë  pushuar Skënder Malile, Shpresa Baska, njëra 
shefe kuadri, tjetri sekretari i  partisë i uzinës, duke më thirrur në 
zyrat e tyre për t’u kërkuar falje për atë  që unë kisha thënë. Unë iu 
kundërpërgjigja duke i pohuar se nuk kisha thënë  asnjë të keqe, se as nuk kisha 
sharë partinë as nuk kisha sharë asnjeri, thjesht  kisha shprehur mendimin tim “
ashtu siç e thotë Partia”. 
- Një fjalë goje!… 
- Pikërisht kjo ishte. Që tri dite përpara më njofton një miku im se ditën 
e  hënë do të më arrestonin dhe unë të shtunën mora rrugën dhe ika. 
- Kur shkove në Maqedoni, Jugosllavi, si rrodhën  ngjarjet? 
- Më morën në hetuesi: “Pse ke ikur?”, “Qysh ke ikur?”, “Çfarë ke dashur?
…” i  shpjegova arsyet. Më mbajtën 2 muaj dhe vendosën të më kthejnë 
mbrapsht. 
- Duhet ta kesh ndier veten keq apo jo? 
- Nuk e di, pasi nuk trembem kollaj, vetëm kur e pash veten në Qafëthanë e  
ndjeva veten ngushtë. E kuptova që isha në tokë shqiptare, pasi pashë 
matanë  boshllëkut, qe ishte zona neutrale, flamurin tonë. Nuk e kam parë veten 
më keq  në ato moment dhe aty u demoralizova shumë. Nuk derdha lot, 
fatmirësisht, por  kisha mbaruar se qeni Bashkim Fishta. Nuk arsyetoja më në këtë 
drejtim. 
- Kush të mori në dorëzim? 
- Më ka marrë Isa Halili në dorëzim nga autoritet jugosllave si një copë  
kapote, që mund ta gjuash pa gjë brenda. Një zhgënjim i madh, një deziluzion 
që  gjatë rrugës për t’u kthyer në Tirane do ta paguaja shtrenjtë, në qoftë 
se s’do  kishte ndodhur. Nuk e di se si, po le të kthehemi në momentin që 
kaluam në  territorin shqiptare. Ishte një shofer i Ministrisë së Brendshme, 
që e kishim  komshi në Tiranë. I thotë Isa Halili: “Vëri hekurat!”. Ndërhyn 
shoferi e i  thotë: “Shoku Isa, t’ia vëmë para hekurat, se mbrapa më gris 
sediljet e  makinës.” Megjithëse e kisha humb pak toruan, kjo thënie më 
zgjoji pak. “O sa  poshtë! Nuk vlekam as sa një sedilje makine!” – mendova. U 
mërzita. Aty pastaj  harrova arrestimin, pse më vunë hekurat për të më 
pushkatuar. Nuk e di çfarë  kishin në mendje, krim ndaj atdheut. I harrova të 
gjitha. Me rryente nga brenda  kjo pavlerësia ime. 
“Hipim në makinë”, – më thanë. Më vendosën mbrapa shoferit. Unë, polici me 
 automatik dhe Isa Halili përpara. Duke bërë kthesat e Qafës së Kërrabës, 
kam  menduar t’i kaloja harkun e hekurave me duar shoferit në qafë dhe pastaj 
bënte  rrugën e vet makina deri në greminë. Qafa e Kërrabës është shumë e  
tmerrshme. 
- Çfarë ju frenoi ta hidhnin makinën në greminë dhe të vdisnit të  gjithë, 
ju shoferi, polici dhe sigurmsi mizor? 
- Nuk e di. Unë besoj te Zoti, dhe pse nuk kam qenë asnjëherë praktikant,  
sepse nuk na lanë, nuk na lanë si shumica e shqiptareve. Po unë besoj se të  
gjithë rrjedhën, në të gjithë ecjen time kam diçka superiore mbi kokë, që 
më ka  mbrojtur, më ka drejtuar. Nuk gjë tjetër çfarë të them, sepse e kam 
provuar në  disa rrethana deçizive e shumë të tjera se nuk është forca ime 
fizike që më ka  shpëtuar, por është një forcë madhore që më ka shpëtuar. Jam 
zgjuar nga ky  mendim, që vetëm mendoja për të vrarë, por nuk veprova. U 
zgjova në repartin  313. Rrugën se si më kanë çuar nuk e mbaj mend, nuk shikoja 
njeri, nuk e di se  çfarë ndodhi, në këto momente psikologjike të njeriut të 
paktën unë nuk jam në  gjendje të shpjegoj dhe përfundova në biruc. 
- Më thatë që ndenjët 9 muaj në hetuesi… 
- Po, në hetuesi, po nuk kuptova, nuk e kuptoj vetëm që isha arratis,  
kërkoheshin njerëzit kush di me kë ke fol. Të merreshin grupe, krijoheshin grupe 
 këtu ishte pikë synimi. 
- Po të ishe i dobët në karakter, mund të nxirrnit ndonjë emër nga  
torturat. Ju e keni kaluar provën dhe duhet të jeni krenar, po të gjithë ne që  s’e 
kemi kaluar këtë prove s’flasim dot në është e tmerrshme. 
- Ashtu është. Është shumë e vështirë. Mua më sollën kunatin tim vetëm. Për 
 faktin që unë kisha kaluar nga Dibra, atestuan 10 veta, 10 veta munde t’i 
kenë  arrestuar në Maqellarë, d.m.th. fshatin ku kisha lindur unë. Vetëm 
kunati thotë  po, se faktikisht unë e pata biseduar me të në ato dy ditë: “Më 
jep rrugë  zgjedhje, çfarë mendimi ke?” “Do vij dhe unë tha më ty”. Nuk 
erdhi absolutisht,  po vetëm nga torturat që ka ashtu, unë e kam pas ditë , e 
dënuan 3 vjet. 
- Po ai të paktën nuk të ka spiunuar, prapë e dënuan. Me të fejuarën  çfarë 
ndodhi, në qoftë se më lejon të pyes. 
- E pranoj me kënaqësi se është pjesë e jetës sime. Gjatë hetuesisë bëra 
një  lojë të vogël me Isa Halilin se më tha që e kishte paguar shtrenjtë, po 
nuk  bëhem pishman. Më tha: “Do më tregosh shokët që ke pas këtu, qe keni 
biseduar  për arratisjen, se ti ke qenë djali i shkathët. Ke pasur jetë 
kulturore në  Uzinën e Traktorëve e 1400 të rinj…” Arsyeja pse Pilo Pelisteri 
shkoi në  jugosllavi se dua Bashkim Fishtën këtu se ua ndërprerë energjinë 
elektrike, kjo  ka qenë premtimi i qeverisë shqiptare kundrejt qeverisë 
jugosllave, që unë,  qeveria jonë, u pret furnizimin me energjinë elektrike që merrte 
nga Fierzë në  qoftë se nuk më ktheni Bashkim Fishtën, se ka ekzistuar, siç 
doli nga zhvillimi  i gjyqit, Pilo Pelisteri se në Uzinën e Traktorëve m’u 
bë gjyqi. Vendimi është  marrë në gazhinë. Shikoje çfarë gjyqi, çfarë 
false!. 
- Duartrokitin kundër teje? 
- Jo, vetëm 2 – 3 veta që kërkuan varje nga punëtoret, jo punëtorë, ishte  
përgjegjës reparti. Baki Baholli u ngrit me të madhe dhe kërkoi varje këtu 
në  oborr që të merrni shembull e gjithë rinia. Gjithsesi janë gjëra të 
kaluara. 
- Po me të fejuarën? 
- Në hetuesi Isa Halilit i thashë që do t’ia tregoja të gjitha ato që kamë, 
 në qoftë se ai më sillte babain e të fejuarës sime. Kisha qejf ta shikoja 
dhe të  bisedoja me të. “Gjë që bëhet, si të duash”, – më tha. Mbas tri 
ditësh ma solli  të atin e saj, një burrë zakoni. I thashë që e kisha thirrur 
për t’i thënë dy  fjalë. “Unë nuk ika për të tradhtuar gocën tënde, 
rrethanat e mia do t’i marrësh  vesh më vonë, se nuk kam çfarë të shpjegoj. Unë kam 
ikur për arsye të mia shumë  të forta dhe për këtë të kërkoj falje dhe nga 
ky moment që ne po flasim bashkë  unë e kam liruar gocën tënde. Dua të 
kërkosh divorcin shpejt”, – i thashë të  atit të fejuarës sime. Ai m’u përgjigj 
që jo, pasi vajzën e kishte martuar vetëm  një herë dhe donte ta shihte ashtu 
deri sa të vdiste. Në atë moment unë  këmbëngula që të vepronte ashtu siç i 
thashë, pasi unë nuk dilja i gjallë nga  burgu. Aty kishin ikur burra me 
mustaqe duke qarë dhe kanë ndenjur dy vjet e  gjysmë për shkurorëzim. 
Gjithsesi, kthehemi te premtimi që i bëra Isa Halilit.  Sa iku vjehrri, që e kujtoj 
me plot respekt familjen e tyre. Isai më tha që të  vazhdonim bisedën që 
kishim lënë përgjysmë. Unë iu përgjigja se nuk kisha asgjë  për t’i thënë dhe 
se kisha problem sa të vinte vjehrri. Në atë moment ai u  acarua shumë. Në të 
tilla raste hetuesit nuk të godasin, por sjellin persona nga  jashtë. Isai 
u acarua aq shumë, sa më rrahu vet ai, me duar e tij. Unë isha i  lidhur në 
karrige dhe ai harxhoi të tërë fuqinë e tij duke më goditur. Kur po më  
rrihte, ai thoshte me të madhe se si ia kisha punuar në atë mënyrë, se si e  
mashtrova. Inatin më të madh e kishte pasi ai më konsideronte mua një injorant  
dhe e kisha bërë për budalla. 
- Po torturat pas revoltës së Qafës së Barit? 
- Katër veta i pushkatuan aty menjëherë. Kishte ardhur Aranit Çela. U bë 
gjyq  rrufe. Ne na lidhën dhe na hipën në makina. Hetuesia na u bë në Tiranë. 
Unë kam  qenë tifoz futbolli dhe kisha simpati për Medi Bushatin, por jam 
zhgënjyer,  sepse unë ia fala policit që na dhunonte në burg, por jo Mehdi 
Bushatit. Ai  ishte elegant në fushë, por shumë mizor dhe kriminel. Gjatë 
torturave më ka  thyer gjithë dhëmbët e gojës, vetëm katër dhëmbë më mbetën në 
gojë. Nuk e harroj  kriminelin Mehdi Bushati.