DIKTATURA E HISTORISHKRUESVE

 
_www.gazetadielli.com_ (http://www.gazetadielli.com) 

DIKTATURA E HISTORISHKRUESVE




Nga Eugjen Merlika / Nga viti 1991 në Shqipëri  kanë ndryshuar mjaft gjëra 
që dëshmojnë se sa dëm i ka sjellë regjimi komunist  banorëve të këtij 
Vendi, duke i mbajtur të mbyllur në oborrin e burgut të tij të  madh. Normalisht, 
ndryshimet materiale të një shoqërie pasohen me të njëjtat  dukuri në 
sistemin e jetesës, në marredhëniet me mjedisin e afërt e të largët,  duke 
ndikuar edhe në ndryshimin e mendësisë që, dashje pa dashje, ndjek hullinë  e vet. 
Kështu shqiptari i 2012-ës nuk e sheh botën me syzet e fundit të viteve  
80. Në fjalorin e tij kanë hyrë me forcë fjalët demokraci, liri, në të gjitha  
shtjellimet e saj të mundëshme, pronë, reforma politike e institucionale, 
Evropë  e SH.B.A. Madje këto të fundit që, për gjysëm shekulli, u lakuan 
vetëm nëpër  hetuesitë e gjykatat duke i binjakëzuar me fajet imagjinare të 
fatkeqëve që  duhej të nxirrnin mineralet nga nëntoka pa shpërblim, sot janë në 
gojën e të  gjithëve, që nga politikanët tek populli i thjeshtë. Çuditërisht 
emrat e  kontinentit tonë dhe të federatës amerikano – veriore përmënden 
sot më shumë nga  ish përndjekësit e fatkeqëve se nga këta të fundit, që 
kuptuan shpejt se  iluzionet e ushqyera për kaq kohë ishin të paracaktuara t’i 
përkisnin vetëm  botës së përfytyrimeve. 
Në këtë mori ndryshimesh vihet re dhe një qëndresë e fuqishme e së shkuarës 
 së afërt, që është ngulur në llogore si ushtari i famshëm japonez i fundit 
të  viteve 40. Kjo trupëzohet në figurat e historishkruesve, apo të 
mëtuesve të  këtij roli, të cilët mendojnë se për ta koha nuk lëviz, se dogmat e 
tabutë, me  të cilat janë ushqyer gjatë jetës nuk kanë datë skadence, se 
prrallat e  gënjeshtrat me të cilat e kanë nanurisur këtë popull për 70 vjet do 
të jenë të  përjetëshme. Lum ata që ushqehen me elizirin e pavdekësisë ! 
Një dëshmi e kësaj mendësie qe më datën 30 korrik intervista e gazetares së 
 Mapo-s, Aida Tuci, me historian politikanin diplomat Pëllumb Xhufin, një 
nga  përfaqësuesit e “brezit të ri” të studjuesve marksistë-leninistë të 
regjimit të  Enver e Nexhmije Hoxhës dhe pasardhësit të tyre Ramiz Alisë. 
Pëllumb Xhufi  huazon nga stili i Zërit të popullit të viteve të luftës një 
titull bombastik :  “Mustafa Kruja dhe Xhafer Deva, monumente të turpit tonë 
kombëtar”. Në  përfytyresën e tij ky është vendimi i “pakundërshtueshëm” i një 
gjykate që,  dikur, kishte pamjen e Koçi Xoxes, të Bedri Spahiut, të Aranit 
Çelës e të sa e  sa rrogtarëve të diktaturës së kuqe, për të cilën, simbas 
historianit të  mirënjohur At Paulin Margjokaj “Serbët e përsrisin edhe tash 
e thonë se  kurrë nuk ka dalë në shesh ma fort shpirti gjaksuer i racës 
shqiptare sa nën  këtë rezhim Hoxha-Shehu. Vetëm kanibalt e kohës s’Ali Pashës 
munden disi me u  ndejë afër kanibalvet të kohës Hoxha-Shehu…” ( Át Paulin 
Margjokaj  “Kush janë anmiqt e Shqipnisë?” f.78) 
Është interesant konteksti në të cilin del ky përfundim “gjyqi partizan” i 
 Xhufit. Ai është vrasja e Qemal Stafës nga milicia më 5 maj 1942. Në 
përputhje  me stilin e konsoliduar të mashtrimit komunist, “i riu” Xhufi, për të 
shfryrë  urrejtjen patologjike ndaj shqiptarëve nacionalista, del në beleg 
me tri  gënjeshtra në një frazë. E para, nuk ka kurajën të thotë se “
djaloshi i ri  22 vjeçar, student plot ëndrra të bukura për botën…” u çua në 
pusinë e  milicisë nga kryetari i komunistëve, Enver Hoxha. Arsyet dhe motivet 
mund t’i  dijë më mirë studjuesi Xhufi, i cili ka për detyrë t’i shpjegojë, 
me që e fut  veten në rradhën e atyre që “paguhen për atë punë”. Gënjeshtra 
e dytë është  termi “trimat e Mustafa Krujës”. Historiani Xhufi duhet t’a 
dijë mirë se Mustafa  Kruja, gjatë gjithë luftës, në postet e senatorit të 
Mbretërisë, të Kryetarit të  Institutit të Studimeve shqiptare, apo të 
Kryeministrit, nuk ka patur asnjëherë  forca të tijat të armatosura, madje as 
skortë për roje. Kishte vetëm dy  shoqërues që quheshin Sefë të dy, njëri i gjatë 
e tjetri i shkurtër. Nëri ishte  kushëri i tij e tjetri ishte një mik. 
Njërin e vranë komunistët herët, ndërsa  tjetrin në masakrën e vitit 1951, për 
ngjarjen në Ambasadën sovjetike. Për të  plotësuar kuadrin kujtoj se Mustafa 
Kruja ka qenë në krye të forcave vullnetare  të qytetit të tij të lindjes në 
dy raste : në verën e vitit 1914, i grumbulluar  nën komandën e Avdi 
Toptanit për t’u shkuar në ndihmë çetave të Themistokli  Gërmenjit, Spiro 
Bellkamenit e Sali Butkës, që përlesheshin me andartët grekë,  e, më pas, në verën e 
vitit 1920, në Koplik për të mbrojtur Shkodrën nga  malazezët. Edhe për 
këto raste historiani diplomat Xhufi mund të shkruajë nëse  mendon se përbëjnë 
një “monument tradhëtie”.  
Gënjeshtra e tretë është e lidhur me makthin që e ka mbërthyer “politikanin 
e  madh” pa parti se mos qytetet shqiptare i ngrenë monumente bijve të tyre 
 antikomunistë. Edhe se i meritojnë plotësisht ata monumente, duke filluar 
nga ai  i dëshmorit të Kombit Mark Gjomarkaj, nuk më rezulton se ekzistojnë 
projekte të  tilla për personazhet e përmendura nga Xhufi. Nëse Kryeministri 
Berisha është  shprehur në ndonjë rast për rivlerësimin e figurave 
historike të së shkuarës, me  gjithë rezultatet e pakta n’atë drejtim, mendoj se 
është një qëndrim i  lëvdueshëm e për t’u përkrahur. 
Xhufi, ashtu si kolegët e tij më të moshuar e mjeshtër të tij, është betuar 
 të mbetet deri në fund apollogjet i komunizmit shqiptar, të kacavirret me 
thonj  e me dhëmbë për të mbrojtur kauzën e humbur të tij, një kauzë që mban 
erë gjaku  e “ngjyrën e zezë të shamive mbi kokat e grave shqiptare”, siç 
e ka  përcaktuar shumë bukur një koleg i tij në fushën e politikës. I vetmi 
çengel ku  varet e gjithë arkitektura e tij e mashtrimit dhe mbrojtjes së 
krimit komunist  është se “për herë të parë populli shqiptar u rreshtua me 
luftën e madhe të  popujve e demokracive të mëdha”. Është për t’u habitur me 
naivitetin e  studjuesve si Xhufi që vazhdojnë ende sot të bëjnë levë mbi një 
argument që, për  çdo mëndje të patrullosur, kthehet në një bumerang për 
ta. 
Asnjëherë komunistët, në çfarëdo niveli, kryesisht në historishkruarje, nuk 
 na shpjeguan pse ata që nga 7 prilli 1939 e deri në verën e vitit 1941, 
gjysmën  e kohës së pushtimit italian, qëndruan pasivë, madje duke 
duartrokitur fitoret e  Boshtit ndaj vendeve “imperialiste”, siç bënte padroni i tyre 
në Moskë, deri më  22 qershor 1941, kur Hitleri vendosi të hedhë në kosh 
paktin Ribentrop-Molotov.  Por ata u zgjuan nga letargjia kur ranë këmbanat e 
Kremlinit e të Kominternit,  si ushtarë besnikë jo të Shqipërisë, por të 
Titos e të Stalinit.Teoria mbi  “renditjen” në botën demokratike që, simbas 
korrentit të alternuar të interesave  të kastës, herë mbetet e tillë e herë 
kthehet në “Rrezikun anglo-amerikan për  Shqipërinë”, bën të qeshin edhe pulat 
e më kujton Esat Pashë Toptanin që mëtonte  të njëjtën gjë në luftën e parë 
botërore, mbasi kishte ndërruar të gjitha  aleancat e mundëshme. 
Renditja në anën e fituesve mund të jetë synimi i politikanëve që duan të  
kenë pushtetin, por nuk duhet të jetë arma e historianit. Një historian i  
vërtetë nxjerr përfundime e jep gjykime të ndryshme nga Xhufi apo disa nga  
kolegët e tij kriptokomunistë. Ai nuk përzien analizën e tij me llogaritë e  
pushtetmbajtësve dhe as nuk kushtëzohet nga opinione të huaja, qoftë dhe  
autoritare. “Akcjonet heroike qi kryen Shqiptarët mbas qershorit 1941 – i  
thrrasim akcjone heroike, pse kto lypen pernjimend therori të mdhaja nga  
vepruesat – u banë në sherbim të të huejit e jo gjithaq në sherbim të Shqipnisë. 
 Po t’ishin krye kto akcjone ndermjet prillit 1939 e qershorit 1941, 
atëherë po  do t’i kishim ndjehë si akcjone patrijotike shqiptare.” (Át Paulin  
Margjokaj “Kush janë anmiqt e Shqipnisë?” F.64.) Kjo është logjika e 
historianit  shqiptar të paanshëm e të paindoktrinuar. 
Me pak fjalë le të kujtojmë se çfarë i solli Shqipërisë e ashtuquajtura  “
Luftë Nacional-Çlirimtare”, që mundohet t’a paraqesë me nota poetike e  
romantike historiani ynë. Shqipërinë e bashkuar, në kufijtë e saj etnikë,  
ëndrrën gjysëm shekullore të gjithë bijve më të vlefshëm të këtij  Kombi, disa 
prej të cilëve i kujton edhe Xhufi, fituesit e luftës e dorëzuan sa  hap e 
mbyll sytë, madje duke ndihmuar edhe me armë ushtrinë jugosllave të  rimerrte 
ato treva që dikur u a kishin dhuruar Fuqitë e Mëdha. E ky qëndrim nuk  mund 
të quhet ndryshe veçse turp kombëtar se është shprehje e hapur e një  
tradhëtie kombëtare. Vetëm fanatikë trundryshkur të regjimit komunist mund t’i  
japin një tjetër emërtim kësaj dukurie. 
Krahas saj duhet nënvizuar fakti se fituesit e luftës nuk ndërtuan një 
sistem  demokratik në Shqipëri, nuk bënë që ajo të ishte “pjesë e familjes së 
madhe  evropiane e të vlerave të saj të lirisë e të demokracisë”, siç mëton, 
duke  e ditur se gënjen, vetë Xhufi. “Përkatësia” në atë familje ishte një 
tjetër  mashtrim i madh që shërbente për të marrë ndihmat nga anglezët e 
amerikanët, të  cilët në Teheran kishin pranuar të plotësonin të gjitha tekat e 
Stalinit në  lidhje me perandorinë e tij të ardhme. Fitorja e aleatëve nuk i 
solli Shqipërisë  sistemin e demokracive anglo-saksone, por diktaturën më 
të egër të gjithë  historisë së saj, me të gjitha pasojat ogurzeza e të 
stërnjohura për të gjithë.  Rreth gjashtëdhjetë vjet më pas, një President i madh 
i ShB.A., Xhorxh Bush,  pati burrërinë e ndershmërinë të pranojë në Riga se 
9 maji, “dita e fitores”,  për popujt e Lindjes ishte dita e robërisë. 
Këtë pohim të Bushit, këtë të  vërtetë të madhe që na përket edhe neve e 
historisë sonë, Xhufi e të ngjajshmit  e tij, mundohen t’a lenë në harresën 
biblike, duke mos folur asnjëherë për  krimet e komunizmit, mbasi nuk mund të “
shfrytëzojnë” arkivat, një tjetër  gënjeshtër që përdoret si gjethe fiku për të 
mbuluar zellin e mbrojtjes së  diktaturës. 
Vetëm një të vërtetë thotë Xhufi në intervistën e tij kur shprehet se  “
vjen një ditë kur dhe historianëve u shkruhet historia”. Ajo ditë ka  ardhur, 
por ai dhe disa kolegë të tij do t’a kuptojnë kur të ballafaqohen me  
mendimet e studjuesve të rinj, të paindoktrinuar, objektivë, që do të shkruajnë  
historinë e vërtetë të këtij Vendi. Atëherë do të kuptojnë se epoka e tyre ka  
perënduar së bashku me iluzionin se gënjeshtrat e tyre do të kenë ende të 
drejtë  qytetarie tek shqiptarët. 
Sa i përket figurës së Mustafa Krujës, Xhufi është shumë i vogël të japë 
një  mendim për të. Ai shumë shumë mund të shajë, një veprim që e ka mësuar 
bashkë me  qumështin e nënës, por një proverb i njohur i yni thotë se “I shami 
të shan”.  Personaliteti i fuqishëm poliedrik i M. Krujës, i shpalosur më 
së miri në  Konferencën shkencore përkujtimore të 27 dhjetorit 2008 në Tiranë 
nga studjues  të mirëfilltë, të njohur e objektivë, i vlerësuar nga shumë 
autoritete të jetës  politike e kulturore të Kombit, gjatë një shekulli, i 
dëshmuar me një varg  veprash gjuhësore, historike e publiçistike të botuara 
në vitet e fundit e të  tjerash gati për botim, nuk mund të skalfitet e as të 
errësohet aspak nga  shprehjet e një njeriu që nuk ka asgjë të re për t’i 
thënë opinionit publik  shqiptar.