[AlbClub] SHPIRTI I TEATROVE TE VJETER

                  *** AlbClub Discussion List ***

Në një nga ceremonitë e ndarjes së çmimit Molière, skenaristi, dramaturgu
dhe romancieri Jean-Claude Carrière doli në skenë dhe ju drejtua direkt
publikut. Papritur heshtja pushtoi sallën, nje nga ato heshtjet ku dhe të
sëmurët harrojnë të kolliten. Bukuria e tekstit, toni i gjetur, emocioni që
përhapej në sallën e mbushur nga aktorë, regjisoreë, dramaturgë, skenografë,
shkurt, nga njerzit e teatrit, krijoi momente magjie, nga ato që vetëm skena
mund t¹i falë. Të gjithë po admironin Jean-Claude Carrière për ate tekst aq
të bukur, por kur mbaroi frazën e fundit, pas një pauze të vogel, ai shtoiŠ
Charles Dullin. Per ata qe nuk e dinin apo e kishin harruar, shqiptimi i
emrit të Charles Dullin-it qe befasia e fundit.

Ai tekst i shkruar para 60 vjetesh nuk ishte vjetruar aspak.

Doja patjeter ta gjeja ate tekst, dhe e gjeta.

Me kalimin e viteve, artiste nga të çdo fushe qofshin, shpesh arrijnë të
krijojnë vepra të një thjeshtësie që të çarmatos ; tabllotë e fundit të
Rembrand-it, autoportretet e fundit të Picasso-së, filmi i fundit i John
Huston-it « Njerzit e Dublin-it », filmi i fundit i Louis Malle «  Vania, 42
rue », tregimet e fundit të Cehov-it...

Šedhe Charles Dullin, pas një eksperience të gjatë, arrin në përfundimin se
teatri me i bukur në botë është një kryevepër me katër skena ; Hamlet,
Makbeth, Don Zhuan, Orest, larg progreseve teknike e llukseve të
panevojshme. 

YD

 
SHPIRTI I TEATROVE TE VJETER
 

Teatrot e vjetër kanë vështirësitë e tyre. Duhet t¹i duash shumë që të mund
t¹ua falësh mungesën e komoditetit që pengon punën e zvoglon mundesitë tona
për t¹u shprehur. Sigurisht që kjo është një çështje sentimentalizmi. Me
këtë rast nuk dua që t¹i thurr lavde mureve të vjetër nxirë nga koha, as
llozhave të parehatëshme, as atij fushimi endacakësh rreth një skene ku
lëvizin qënie të trilluara, hije të para në ëndërr, por më lejoni të shpreh
atë që mendoj thellësisht ; shumica e progreseve teknike nuk i sjell asgjë
të re teatrit. Ato nuk i shkojnë përshtat veprave që ne prezantojmë. Ato nuk
nisen nga një inteligjencë e vërtetë e artit tonë ; ato janë të varfër,
shumë të varfër përsa i përket iluzionit dhe përçmues përballë shpirtit.

Teatri më i bukur në botë është një kryevepër me katër skena ; është
pelerina e zezë e Hamletit që ajo vetëm mjafton për të sjellë në mëndje
Elsenorin dhe dramën që imagjinata jonë e kërkon akoma më misterioze se sa e
ka realizuar poeti ; është Makdufi tek Macbethi që rras në kokë kapelen e
tij me nje gjest të ngathët kur e lajmërojnë për masakrën e fëmijëve të tij
: « Eh ! njeri, përse e rrasni ashtu kapelen ? » ; është Sganareli duke
arsyetuar me zotërinë e tij mbi të vërtetat e mëdha të kësaj bote dhe që në
kulmin e zenkës e lëshon vehten duke u sillur vërdallë ; është, duke u
larguar akoma më shumë në kohëra, Oresti i ndjekur nga qente.

Teatri më i bukur në botë është në besimin, në dashurinë për artin tonë, në
ngritjen e përhershme të shpirtit, atje duhet kërkuar ai dhe jo në
paraqitjen e llukseve të panevojshme. Shumica e teatrove moderne mund të
transformohen mbrënda pak javësh në banka, në dyqane, pa shumë vështirësi.
Për mua, ato nuk kanë shpirt. E dua teatrin tim sepse është një teatër i
vërtetë. Shkoni në sheshin Dancourt, shikojeni mirë dhe ju do t¹a pëlqeni
ashtu si dhe unë. Ai është i papërshtatshëm për të shërbyer për tjetër gjë ;
as kinemanë nuk e ka pranuar. Ai ka strehuar aq shumë personazhe të shquar.
Imagjinoni tërë ata mbretër, tiranë, heronj, dashnorë, vagabond të
rrezikshëm, shtojzavalle e perëndi që ka parë në shkëlqimin e skenës dhe në
intimitetin e llozhave ! Muret e tij mbajnë të mbyllura aq shumë thirrje, aq
shumë ankime, aq shumë dënese ; ai është i shenjtëruar nga mijëra kujtime ;
ai ka autoritetin e shenjtë të fanarëve dhe fton prehjen shpirtërore të
kishave të fshatit.

Hyni mbrendaŠ A s¹është një vend simpatik, i dashur e i përzemërt ? A
gjendet teatër tjetër si ai ku fjalët, kur thuhen me mjeshtëri, ruajnë
gjithë shijen e tingullin e tyre ?Š A s¹është teatër i bukur ai ku pjesa
dëgjohet në mënyrë të përsosur ? Prandaj, kur me delikatesë dhe me
mirësjellje, që nuk do të di asnjëhëre si t¹a falenderoj, Philippe de
Rothschild erdhi t¹i propozojë Cartel-it drejtimin  e teatrit të
mrekullueshëm të Pigalle-it, thash me vete : Çfarë ? do të le të gjitha këto
për një tempull modern që as Buridan-in* nuk e dinë se ç¹është? S¹do mund të
shoh më të shtunave në darkë një sallë të mbushur me miq të panjohur ? Çdo
të thonin ata kur të më shihnin tek vrapoja nga paratë, ata që më janë
gjendur në ditët më të këqia ? Teatri më i bukur në botë, është teatri im ku
shpirti ka triumfuar mbi kushtet.

Nuk është makina që zbret perënditë mbi skenë, por janë perënditë ato që na
duhen.  

Charles Dullin
 

*Jean Buridan (v. 1300-1358) : Një nga figurat kryesore të jetës shkollore
në Faculté des Arts në Paris në gjysmën e parë të shekullit të  XIV. Rektor
i l'Université de Paris në 1328-n pastaj më 1340-n.


 

Charles Dullin ka lindur me 8 maj 1885, në Yenne (Savoie), i fundit i një
familje prej 19 fëmijësh.

Që në moshë të re shfaq prirjen për teatrin, e pasionohet pas artit dhe
poesise. Në vitin 1913, 18 vjec dhe me 17 franga ne xhep mbrrin në Paris.
Fillon të njohë jetën e aktorit të varfër, akoma i panjohur ai lufton pa
pushim kunder urisë, sëmundjes dhe hallave financiare.

I angazhuar në teatrin « Les Gobelins » ai shkon herë pas here në Lapin
Agile për të recituar vargjet e de Villon dhe të Corbière, ai luan
gjithashtu në Belleville, në Montparnasse, pastaj në vitin 1906 hyn në
teatrin « l'Odéon » drejtuar nga André ANTOINE, nismëtari i mizaskenës
moderne, ku ai debuton në rolin e Cinna-s në pjesën Jules César të
Shakespeare. Më 1910, në teatrin e « Arts »-eve, ai krijon rolin e Pierrot
-s në pjesën « Carnaval des enfants » dhe rolin e Smerdiakov në pjesën «
Vellezerit Karamazov ».

Më 1913, Charles Dullin merr pjesë në krijimin e fondacionit «
Vieux-Colombier » nga Jacques Copeau ku ai sëbashku me Louis Jouvet është
një nga aktorët kryesorë.

Më 1921, ai krijon ekipin e tij nën emrin ''l'Atelier'' në një dyqan,
përpara se të vendoset më 1922 në « Théâtre Montmartre ».

Pas një fillimi të vështirë, duke luajtur shpesh para një salle bosh ai vë
në skenë ''Volpone'' dhe që nga ai moment fjala e përhapur goje më gojë bën
që të mbushet salla, kështu Charles Dullin e teatri i tij shpëtojnë.

Më 1927, ai futet ne « Cartel de Théâtre » bashkë  me Louis Jouvet, Pitoëff
et Gaston Baty.

Charles DULLIN ka qenë gjithashtu profesor e mes të tjerëve ka patur për
nxënës : Madeleine Robinson, Jean Marais, Marcel Marceau, Jean Vilar,
Jean-Louis Barrault, Roger Blin, Roland Petit, Jacques Dufilho et Alain
Cuny.

Më 1940, ai le ''l'Atelier'' dhe merr drejtimin e « Théâtre de la Cité »,
teatri i vjetër Sarah-Bernhardt, ku më 1943 ve në skenë pjesën « Les Mouches
» të Jean-Paul Sartre-it. Pas clirimit kritikët tregohen të ashpër me
Charles Dullin dhe pas shumë vështirësish ai lë drejtimin e teatrit më
1947-n.

Duke pritur që të gjejë një teatër fiks, ai bën disa turne dhe nënshkruan
disa mizanskena në Paris.

Me 12 dhjetor 1949, Charles Dullin vdes në l'Hôpital Saint-Antoine

______________________________________________________________
If you wish to unsubscribe, send a blank message to:
[email protected] , or visit Alb-Club's page at:
http://www.alb-net.com/mailman/listinfo/alb-club