[AlbClub] Tregti pa afishim çmimesh

                  *** AlbClub Discussion List ***




Tregti pa afishim çmimesh
[Gazeta Shqiptare, 14.9.2007]

Në shumicën e dyqaneve shqiptare, mallrat vazhdojnë të jenë pa çmime të 
afishuara.  Kjo është sëmundje e vjetër, që në fillimet e viteve '90, kur u 
rrëzua komunizmi-në komunizëm kishte me qindra herë më pak mallra e dyqane, 
e prandaj ajo periudhë nuk mund të merret si shembull i mirë.  Mos afishimi 
i çmimeve nuk ndodh në asnjë vend të zhvilluar, as në SHBA (Shtetet e 
Bashkuara të Amerikës), as në BE (Bashkimi Evropian), as edhe në ndonjë vend 
ballkanik jo anëtar i BE, dhe as në vendet e zhvilluara aziatike-ato që i 
kemi parë me sytë tanë.  Afishimi i çmimeve është bazë për mirëfunksionimin 
e konkurrencës, është një "ulës i çmimit".  Qeveria, me pak dëshirë, mund t'i 
detyrojë shitësit që të afishojnë çmimet.  Përse nuk e bën?  Sepse nuk e ka 
mendjen për të rregulluar punët e Shqipërisë, por vetëm për të mbajtur me 
çdo kusht pushtetin e vet: rëndësia e afishimit të çmimeve, kuptohet pak nga 
populli, e si rezultat influencon pak në votat e zgjedhjeve.

Një ndër kushtet bazë të mirëfunksionimit të tregut, është ekzistenca e 
shumë ofruesve (shitësve: në këtë shkrim, edhe në kuptimin e pronarëve të 
bizneseve), e natyrisht edhe e shumë kërkuesve (blerësve) të mallrave të 
ofruar.  Për shumë mallra, tek ne tashmë është siguruar ky kusht-bile 
nganjëherë me tepri, sepse ke ngjitur fare, të njëjtat dyqane, të njëjtat 
pika furnizimi me karburant etj.  Por nejse, nuk ka ndonjë të keqe të madhe 
që janë, derisa u del për të mbijetuar.

Kur ka shumë shitës, ata bëjnë garë të vërtetë me njëri-tjetrin: kush të 
shesë më shumë, gjë që i detyron edhe të ulin çmimet, që të joshin sa më 
shumë blerës.  Kjo sepse për të njëjtin mall, me të njëjtën cilësi, me të 
njëjtin pozicion dyqani etj., është pikërisht çmimi, ai që përcakton sasinë 
e shitur.  Por që çmimi të luajë rolin e vet, kërkesa e  parë është që të 
merret vesh lehtë sesa është.  Por kur shitësi nuk afishon çmimin, ai i 
vështirëson blerësit procesin e përzgjedhjes së çmimit, gjë që pengon 
zhvillimin e garës në mes shitësve, gjë që shpie në mbajtjen lart të 
çmimeve.

Shumë shitës, kur i pyet sa kushton, të përgjigjen, pasi të masin me sy: 
"bën 100, por për ty 80".  Ka të tjerë që thjeshtë të japin çmimin, pa bërë 
sikur po ta ulin.  Por ka edhe që mezi të përgjigjen, që ti të turpërohesh e 
të vendosësh të blesh, pa arritur të krahasosh çmimet.  Të gjithë këtyre 
shitësve, po guxove t'u kujtosh se ka një ligj që i detyron të afishojnë 
çmimet, të shohin me inat dhe të përgjigjen: "dyqani është imi, po deshe 
blej, po deshe ik".

Ka edhe blerës që kur shohin dyqan pa çmime të afishuara, dalin jashtë, 
sepse ndjejnë erën e mashtrimit.  Por këta blerës janë akoma shumë pak, 
prandaj nuk mjafton vetëm bojkoti i tyre, që shitësit të detyrohen afishojnë 
çmimet.  Prandaj duhet patjetër ndërhyrja e shtetit.

Natyrisht që ka organe të shtetit, që janë përgjegjës që të afishohen 
çmimet.  Ka edhe persona përgjegjës në çdo qytet e fshat, persona që u dihet 
emri dhe mbiemri, e që janë fajtorë që nuk i detyrojnë shitësit në zonën e 
tyre, që të afishojnë çmimet.  Pra ka nëpunës të shtetit që janë fajtorë 
direkt sepse nuk zbatojnë ligjin, nuk kryejnë detyrat e tyre funksionale. 
Natyrisht që ka edhe prokurorë, me emër e mbiemër, që duhet të hapnin 
procese kundër nëpunësve shtetërorë që nuk zbatojnë ligjin, e këtë duhet ta 
bënin kryesisht, pa nevojë që dikush t'u bëjë kallëzime në prokurori. 
Askush nuk lëviz të kryej detyrat e tij funksionale.

Ka vite, së paku që në vitin 1995, që ka dalë ligji i parë për mbrojtjen e 
konsumatorit, në të cilin kemi pasë përfshirë detyrimin e afishimit të 
çmimeve, bile duke përcaktuar edhe detyrimet që të jepen të dhëna të qarta 
jo vetëm për çmimin po e po, por edhe për cilësitë e mallit, bile me 
detyrimin që të jenë edhe në gjuhën shqipe etj. (ligji nr.8044, datë 
7.12.1995 "Për Konkurrencën").  Por po i lëmë të tjerat, dhe po 
përqendrohemi vetëm tek afishimi i çmimit.

Fatkeqësisht tek ne ka shumë që u duket gjë e parëndësishme ky afishimi i 
çmimeve, sepse paska me mijëra gjëra më të rëndësishme që duhet të bëjë kjo 
qeveri, si p.sh. dritat, uji, punësimi etj.  E kanë gabim, sepse çdo zyrtar 
i shtetit duhet të kryej detyrat e veta, sepse nuk është se të gjithë merren 
me "ato kryesoret".  Ka shumë nëpunës që marrin rrogën, nga paratë tona, 
pikërisht e vetëm që të na rregullojnë këtë "gjënë jo kryesore": detyrimin e 
shitësve për të afishuar çmimet-e këta nëpunës nuk janë pak.  Në vendet e 
zhvilluara, ku afishohen çmimet, ka shumë qytetarë që e dinë rëndësinë e 
afishimit të çmimeve, dhe prandaj në ato vende, çmimet afishohen.  Atje u 
kërkojnë llogari qeverisë së tyre, edhe për këtë gjë "jo kryesore"-e prandaj 
thonë se çdo popull ka qeverinë që meriton.

Tifozët e qeverisjes aktuale, do të thonë se "pa afishim çmimesh" ka qenë 
edhe në kohën e socialistëve-sikur nuk e dimë këtë të gjithë, e sikur nuk e 
thamë dhe ne që në fillim!  Po sa e keqe kjo mania e justifikimit të 
mosecjes së vendit: të kujton ato krahasimet komuniste të vitit 1989, me 
vitin 1939!  E pra nuk do asnjë para, asnjë investim, për të afishuar 
çmimet, do vetëm të duash të ndihmosh vendin tënd.

Sa mirë do të ishte nëse ne shqipot do të bëheshim "të këqij" me nëpunësit e 
shtetit, me qeverinë, dhe pastaj edhe me vetë shitësit (pronarët), duke u 
kërkuar zbatimin e ligjit?!  Së paku ta mbajmë mend në zgjedhjet që do të 
vinë, se kjo qeveri nuk ka çarë kokën as që të afishohen çmimet e mallrave 
në dyqane.

Bashkim Kopliku
11.9.2007
Bashkim Kopliku
Phone: +355 52 23663
Mob: +355 0682200590
Email: <[email protected]>
optional: <[email protected]>