Monumenti i atij njeriu te tmerrshem qe njihet si Piramida, do te jete
hequr
William Ryerson: Ju rrefej Shqiperine e pasrrezimit te Komunizmit
(http://www.voanews.com/albanian/news/Amb-Rayerson-Albania-democracy-12-07-2010-111441604.html)
Disa muaj pas fillimit te levizjes demokratike, ne Shqiperi shkoi
perfaqesuesi i Shteteve te Bashkuara ne vend, me pas ambasadori i pare amerikan
pas komunizmit, William Ryerson. Ne nje bisede me gazetaren e Zerit te
Amerikes, Laura Konda zoti Ryerson flet per disa nga momentet qe i kane lene atij
mbrese gjate qendrimit ne Shqiperi ne vitet 1991-1994. Ai thote se
Shqiperia ka bere shume perparim qe atehere dhe komenton mbi tranzicionin e
veshtire neper te cilin ka kaluar vendi:
Si u priten ne Shtetet e Bashkuara fillimet e levizjes demokratike te
Shqiperise 20 vjet me pare?
Ambasador William Ryerson: Nuk besoj se ato u vune re nga shume njerez,
perveçse ne Departamentin e Shtetit, ku njerezit interesohehsin me teper per
Ballkanin ne pergjithesi. Dihej shume pak per Shqperine, ajo ishte si nje
pike e bardhe ne harte. Dhe e kam thene edhe me pare, se persa i perket
politikes se jashtme amerikane, Shqiperia nuk kishte asnje lloj rendesie; ne se
Shqiperia do te ishte zhdukur ne valet e detit ndoshta do te
shqetesoheshin; ndoshta vetem si nje vend ne kufi me Kosoven. Kjo eshte e pakendshme te
thuhet, por eshte e vertete. Ne marredheniet tona me jashte Shqiperia nuk
kishte asnje lloj rendesie.
Ju shkuat fillimisht ne Shqiperi ne prill te vitit 1991, ne nje kohe te
veshtire, cilat ishin pershtypjet e para qe patet?
Ambasador William Ryerson: Une shkova fillimisht per nje mision 30-60
ditesh, me funksionin e pranise amerikane atje. Pas asaj qe ndodhi me 2 prill
ne Shkoder, fillimisht une u trondita nga masakra, pastaj nga varferia, nga
pislleku, njerez te veshur keq, te paushqyer mire. Kujtoj nje ushtar te ri,
te gjate, qe ecte ne bulevard dhe qe kishte nje pallto qe nuk ishte per
trupin e tij, me palen te grisur. Pashe nje vetesherbim afer sheshit
Skenderbej dhe mendova, “Ndoshta mund te shkoj e te ha mengjes”. U afrova dhe
ndjeva nje ere te keqe. Dhe ky ishte kryeqyteti. Mendoni se si mund te ishte
periferia.
Ju keni qene diplomat karriere dhe keni patur rastin te vizitoni nje numer
vendesh. Ishte Shqiperia ndryshe nga keto vende qe ju i kishin vizituar me
pare?
Ambasador William Ryerson: Pyetja qe i bear vetes ishte: “A jam ne Evrope?”
. Une kisha sherbyer kryesisht ne Evrope, dhe nuk kisha pare shume vende
te tjera, me perjashtim te disa vizitave 1-javore ne Najrobi dhe Nju Delhi,
pra nuk kisha pare shume vende te varfera te botes. Prandaj i bear pyetjen
vetes: “A eshte ketu Evrope?” Po, ishte.
Kur erdhi Sekretari amerikan i Shtetit James Baker ne qershor te vitit
1991 ne Shqiperi, atij ju be nje pritje madheshtore nga populli shqiptar,
kujtoj mitingun e Tiranes, ku ishit dhe ju i pranishem. A e prisnit ju nje
pritje te tille, apo ishte ajo nje surprize per ju dhe per zotin Baker?
Ambasador William Ryerson: Me teper ishte surprize per Sekretarin Bejker,
se sa per mua, se une e nuhasja se çdo ndodhte. Une fillimisht isha i
shqetesuar per gjendjen e sigurise. Chris (Hill) erdhi dhe na çuan ne nje miting
ne Kavaje. Une shkoja çdo dite tek sindikata dhe thoja, me falni, ne se
keta bastarde do t’i demtojne keta njerez, bota do ta marre vesht dhe ata do
te duhet te me vrasin mua, (gjykimi im i ishte se nuk do te me vrisnin)
dhe me thane: mos u shqeteso zoti Rajerson, trenat punojne dhe ne do te
sjellim njerez dhe atehere mendova “ka per te qene e madhe”. Nuk e prisja te
kishte kaq shume njerez. Une kam qene gjate vizites se JF Kenendit ne
Berlin, isha me sherbim, isha i ri atehere; ishte e njejta gjendje emocionale.
Xhejms Bejker u çudit dhe madje u befasua. Kujtoj fjalimin e tij. Nje
politikan shume i larte qe ishte ne podium me Bejkerin, tha pasi foli Bejkeri, se
ishte hear e pare ne jeten e tij qe ai ndjeu se mund te flitej lirshem ne
vend. Ai punonte ne Komitetin Qendror. Efekti ishte si nje vetetime dhe i
dha energji situates.
Ju keni qene ambasador i SHBA ne Shqiperi nga viti 1991 deri ne 1994.
Cilat jane disa nga ngjarjet qe ju kane lene me teper mbrese?
Ambasador William Ryerson: Dashuria e jashtezakonshme per Shtetet e
Bashkuara. Me kane pyetur vazhdimisht, “a ishte e veshtire puna ne Shqiperi?” por
une them: “Jo, nuk ishte, te pakten nuk ishte per mua. Une u bear objekti
i kesaj dashurie per Ameriken, qe nuk ishte per mua personalisht, por une
isha perfaqesuesi i saj, prandaj shfaqej ndaj meje. Pashe nje perparim
shume te madh, me zgjedhjet e marsit 1992, te cilat ishin te parat zgjedhje te
drejta dhe te lira ne Shqiperi. Ato te 1991-ishit nuk ishin as te lira, as
te drejta, pavaresisht se si i cilesuan ato disa evropiane. Mbaj mend kur
Presidenti Berisha bisedoi ne telefon me Presidentin Xhorxh Bush ne Shtepine
e Bardhe, ishte nje moment i veçante. Me kane lene mbrese individet qe kam
takuar gjate qendrimit tim atje dhe u habita se tepermi se sa i njohur
isha. Ne fillim ishte pak e veshtire. Kur mora ne telefon Shefin e Zyres se
Protokollit diten qe arrita ne prill, i thashe: pres me kenaqesi diten kur
te shkoj ne Parlament, per te degjuar debatin dhe ai me tha: “Jo nuk mund te
shkosh!” “Si nuk mund te shkoj? - i thashe, - ne Uashington mund te
shkosh ne Kongres dhe te degjosh seancat." Atehere i thashe: ”Une protestoj,
qeveria ime proteston”. Ate pasdite takova Gramoz Pashkon dhe ai me tha “Jam
i sigurt qe neser do te jesh ne Parlament” . Une i thashe se do te doja
shume. Ai me tha: “Do te shohim ne se kemi me te vertete nje Parlament te
lire, apo jo”. Te nesermen ne mengjes me moren ne telefon dhe me thane: “Mund
te vish ne Parlament dhe te marresh me vete edhe perkthyesen”. Dhe me
falenderuan shume diplomate te tjere ne Tirane, qe nuk kishin mundur te hynin
ne pare ne parlament.
Dhe qe atehere ju shkonit rregullisht ne Parlamentin e Shqiperise…
Ambasador William Ryerson: Une shkoja atje ne çdo kohe. Haja dreke dhe
darke ne Dajti shpesh dhe prej andej shkoja...
Shqiperia tani eshte anetare e NATO-s, ne pritje te nje ftese per
anetaresim ne BE. Megjithate, atje vazhdon te kete nje politike konflikualiteti, ju
si i perjetoni keto zhvillime?
Ambasador William Ryerson: ...Jam ne dijeni, qe eshte nje gjendje
kofliktuale. Por aktualisht edhe ne ne Amerike nuk po ofrojme nje shembull me te
mire. Ne ketu duhet te kemi nje bashkepunim me te madh se sa kemi tani. Eshte
diçka e mrekullueshme qe Shqiperia eshte ne NATO. Po te ma kishit thene
kete ne vitin 1990, do t’ju thoja: “Jeni e droguar”? E vetmja gje qe me vjen
keq eshte qe Safet Zhulali nuk arriti ta shikoje kete, spese ajo ishte
enderra e tij. Mendoj se eshte e rendesishme per Shqiperine se para se
gjithash, eshte nje ekpozim me i madh ndaj Perendimit dhe drejt BE-se. Shqiperia
ka nevoje te beje me teper brenda vendit per ta bere kete hap. Refuzimi i
koheve te fundit ishte nje vendim shume i ashper. Nje fillim i mire per kete
mendoj se do te ishte nje demokratizim i plote brenda Partise Demokratike.
Ju e dini qe une e kam mbeshtetur Partine Demokratike. Por mendoj se ajo
duhet te kete demokraci brenda radheve te saj. Nje njeri, nje vote, votim i
fshehte. Keshtu mund te ecet perpara. Ndoshta edhe partite e tjera do ta
pasojne ate dhe do te bejne te njejten gje.
Shpesh thuhet se Shqiperia po perjeton nje tranzicion te zgjatur. Sipas
jush, çfare eshte bere mire dhe çfare mund te ishte bere me mire ne Shqiperi
gjate ketyre viteve?
Ambasador William Ryerson: Nuk eshte per t’u çuditur. Ju e dini, ju keni
qene atje, e dini si ka qene vendi me pare. Çfare mund te ishte bere me mire?
Ndoshta nje mundesi mund te kishte qene te hapeshin te gjitha dosjet. Kjo
kishte rreziqet e veta, siç pati thene i ndjeri Pjeter Arbnori: "Po sikur
te mesosh se kunata te ka spiunuar tek sigurimi? Ndoshta Sigurimi e ka
frikesuar dhe ajo mund te jete detyruar te kete thene se ke qene spiun".
Sigurimi po ashtu, mund te kete sajuar dosje te kesaj natyre. Kjo kishte rreziqet
e veta dhe nuk mendoj se dikush nga jashte do te gjykonte mire se çfare
rruge duhej ndjekur.
E kam fjalen tek korrupsioni, per shembull...
Ambasador William Ryerson: Kris Hill dhe une shpesh thonim: Perandoria
otomane i ka rrenjet te thella ne Ballkan. Kjo eshte e lehte te thuhet. Ajo qe
nevojietet sipas meje, eshte qe gjykatat te jene plotesisht te pavarura.
Nevojiten gjykates te mire, te cilet te jene te ndershem dhe kjo nuk eshte e
lehte, sepse edhe ndaj tyre ushtrohet presion. Shqiperia eshte nje vend i
vogel. Te gjithe e njohin njeri tjetrin. Kjo eshte shume e veshtire te
realizohet. Por Shqiperia eshte ne rruge te mbare dhe une jam shume i lumtur
per kete.
A keni ndermend te shkoni nje dite ne Shqiperi?
Ambasador William Ryerson: Kam thene se po. Dua te jem atje per 100
vjetorin e pavaresise ne vitin 2012. Dhe ndoshta deri atehere, ndertesa e
Parlamentit do te jete dhe duhet te tjete ne Bulevard dhe Monumenti i atij njeriu
te tmerrshem qe njihet si Piramida, do te jete hequr. Mendoj se ajo nuk
eshte aspak funksionale edhe nga brenda, nje tende gjigande prej guri, e
pakuptimte.
Zoti Rajerson, ju faleminderit per intervisten.
Ambasador William Ryerson: Faleminderit, i pershendes te gjithe!(Sipas
Zerit te Amerikes)
Monumenti i atij njeriu te tmerrshem qe njihet si Piramida, do te jete
hequr.
William Ryerson: Ju rrëfej Shqipërinë e pasrrëzimit të Komunizmit
(http://www.voanews.com/albanian/news/Amb-Rayerson-Albania-democracy-12-07-2010-111441604.html)
Disa muaj pas fillimit të lëvizjes demokratike, në Shqipëri shkoi
përfaqësuesi i Shteteve të Bashkuara në vend, më pas ambasadori i parë amerikan pas
komunizmit, William Ryerson. Në një bisedë me gazetaren e Zerit te
Amerikes, Laura Konda zoti Ryerson flet për disa nga momentet që i kanë lënë atij
mbresë gjatë qëndrimit në Shqipëri në vitet 1991-1994. Ai thotë se
Shqipëria ka bërë shumë përparim që atëherë dhe komenton mbi tranzicionin e
vështirë nëpër të cilin ka kaluar vendi:
Si u pritën në Shtetet e Bashkuara fillimet e lëvizjes demokratike të
Shqipërisë 20 vjet më parë?
Ambasador William Ryerson: Nuk besoj se ato u vunë re nga shumë njerëz,
përveçse në Departamentin e Shtetit, ku njerëzit interesohehsin më tepër për
Ballkanin në përgjithësi. Dihej shumë pak për Shqpërinë, ajo ishte si një
pikë e bardhë në hartë. Dhe e kam thënë edhe më parë, se përsa i përket
politikës së jashtme amerikane, Shqipëria nuk kishte asnjë lloj rëndësie; në se
Shqipëria do të ishte zhdukur në valët e detit ndoshta do të
shqetësoheshin; ndoshta vetëm si një vend në kufi me Kosovën. Kjo është e pakëndshme të
thuhet, por është e vërtetë. Në marrëdhëniet tona me jashtë Shqipëria nuk
kishte asnjë lloj rëndësie.
Ju shkuat fillimisht në Shqipëri në prill të vitit 1991, në një kohë të
vështirë, cilat ishin përshtypjet e para që patët?
Ambasador William Ryerson: Unë shkova fillimisht për një mision 30-60
ditësh, me funksionin e pranisë amerikane atje. Pas asaj që ndodhi më 2 prill në
Shkodër, fillimisht unë u trondita nga masakra, pastaj nga varfëria, nga
pisllëku, njerëz të veshur keq, të paushqyer mirë. Kujtoj një ushtar të ri,
të gjatë, që ecte në bulevard dhe që kishte një pallto që nuk ishte për
trupin e tij, me palën të grisur. Pashë një vetëshërbim afër sheshit
Skënderbej dhe mendova, “Ndoshta mund të shkoj e të ha mëngjes”. U afrova dhe
ndjeva një erë të keqe. Dhe ky ishte kryeqyteti. Mendoni se si mund të ishte
periferia.
Ju keni qenë diplomat karriere dhe keni patur rastin të vizitoni një numër
vendesh. Ishte Shqipëria ndryshe nga këto vende që ju i kishin vizituar më
parë?
Ambasador William Ryerson: Pyetja që i bëra vetes ishte: “A jam në Evropë?”
. Unë kisha shërbyer kryesisht në Evropë, dhe nuk kisha parë shumë vende
të tjera, me përjashtim të disa vizitave 1-javore në Najrobi dhe Nju Delhi,
pra nuk kisha parë shumë vende të varfëra të botës. Prandaj i bëra pyetjen
vetes: “A është këtu Evropë?” Po, ishte.
Kur erdhi Sekretari amerikan i Shtetit James Baker në qershor të vitit
1991 në Shqipëri, atij ju bë një pritje madhështore nga populli shqiptar,
kujtoj mitingun e Tiranës, ku ishit dhe ju i pranishëm. A e prisnit ju një
pritje të tillë, apo ishte ajo një surprizë për ju dhe për zotin Baker?
Ambasador William Ryerson: Më tepër ishte surprizë për Sekretarin Bejker,
se sa për mua, se unë e nuhasja se çdo ndodhte. Unë fillimisht isha i
shqetësuar për gjendjen e sigurisë. Chris (Hill) erdhi dhe na çuan në një miting
në Kavajë. Unë shkoja çdo ditë tek sindikata dhe thoja, më falni, në se
këta bastardë do t’i dëmtojnë këta njerëz, bota do ta marrë vesht dhe ata do
të duhet të më vrasin mua, (gjykimi im i ishte se nuk do të më vrisnin) dhe
më thanë: mos u shqetëso zoti Rajerson, trenat punojnë dhe ne do të
sjellim njerëz dhe atëhere mendova “ka për të qenë e madhe”. Nuk e prisja të
kishte kaq shumë njerëz. Unë kam qenë gjatë vizitës së JF Kenendit në Berlin,
isha me shërbim, isha i ri atëhere; ishte e njëjta gjendje emocionale.
Xhejms Bejker u çudit dhe madje u befasua. Kujtoj fjalimin e tij. Një p
olitikan shumë i lartë që ishte në podium me Bejkerin, tha pasi foli Bejkeri, se
ishte hera e parë në jetën e tij që ai ndjeu se mund të flitej lirshëm në
vend. Ai punonte në Komitetin Qendror. Efekti ishte si një vetëtimë dhe i
dha energji situatës.
Ju keni qenë ambasador i SHBA në Shqipëri nga viti 1991 deri në 1994.
Cilat janë disa nga ngjarjet që ju kanë lënë më tepër mbresë?
Ambasador William Ryerson: Dashuria e jashtëzakonshme për Shtetet e
Bashkuara. Më kanë pyetur vazhdimisht, “a ishte e vështirë puna në Shqipëri?” por
unë them: “Jo, nuk ishte, të paktën nuk ishte për mua. Unë u bëra objekti
i kësaj dashurie për Amerikën, që nuk ishte për mua personalisht, por unë
isha përfaqësuesi i saj, prandaj shfaqej ndaj meje. Pashë një përparim shumë
të madh, me zgjedhjet e marsit 1992, të cilat ishin të parat zgjedhje të
drejta dhe të lira në Shqipëri. Ato të 1991-ishit nuk ishin as të lira, as
të drejta, pavarësisht se si i cilësuan ato disa evropianë. Mbaj mend kur
Presidenti Berisha bisedoi në telefon me Presidentin Xhorxh Bush në Shtëpinë
e Bardhë, ishte një moment i veçantë. Më kanë lënë mbresë individët që kam
takuar gjatë qëndrimit tim atje dhe u habita së tepërmi se sa i njohur
isha. Në fillim ishte pak e vështirë. Kur mora në telefon Shefin e Zyrës së
Protokollit ditën që arrita në prill, i thashë: pres me kënaqësi ditën kur të
shkoj në Parlament, për të dëgjuar debatin dhe ai më tha: “Jo nuk mund të
shkosh!” “Si nuk mund të shkoj? - i thashë, - në Uashington mund të shkosh
në Kongres dhe të dëgjosh seancat." Atëhere i thashë: ”Unë protestoj,
qeveria ime proteston”. Atë pasdite takova Gramoz Pashkon dhe ai më tha “Jam i
sigurt që nesër do të jesh në Parlament” . Unë i thashë se do të doja
shumë. Ai më tha: “Do të shohim në se kemi me të vërtetë një Parlament të lirë,
apo jo”. Të nesërmen në mëngjes më morën në telefon dhe më thanë: “Mund
të vish në Parlament dhe të marrësh me vete edhe përkthyesen”. Dhe më
falënderuan shumë diplomatë të tjerë në Tiranë, që nuk kishin mundur të hynin në
parë në parlament.
Dhe që atëhere ju shkonit rregullisht në Parlamentin e Shqipërisë…
Ambasador William Ryerson: Unë shkoja atje në çdo kohë. Haja drekë dhe
darkë në Dajti shpesh dhe prej andej shkoja...
Shqipëria tani është anëtare e NATO-s, në pritje të një ftese për
anëtarësim në BE. Megjithatë, atje vazhdon të këtë një politikë konflikualiteti, ju
si i përjetoni këto zhvillime?
Ambasador William Ryerson: ...Jam në dijeni, që është një gjendje
kofliktuale. Por aktualisht edhe ne në Amerikë nuk po ofrojmë një shembull më të
mirë. Ne këtu duhet të kemi një bashkëpunim më të madh se sa kemi tani. Është
diçka e mrekullueshme që Shqipëria është në NATO. Po të ma kishit thënë
këtë në vitin 1990, do t’ju thoja: “Jeni e droguar”? E vetmja gjë që më vjen
keq është që Safet Zhulali nuk arriti ta shikojë këtë, spese ajo ishte
ëndërra e tij. Mendoj se është e rëndësishme për Shqipërinë se para së
gjithash, është një ekpozim më i madh ndaj Perëndimit dhe drejt BE-së. Shqipëria ka
nevojë të bëjë më tepër brenda vendit për ta bërë këtë hap. Refuzimi i
kohëve të fundit ishte një vendim shumë i ashpër. Një fillim i mirë për këtë
mendoj se do të ishte një demokratizim i plotë brenda Partisë Demokratike.
Ju e dini që unë e kam mbështetur Partinë Demokratike. Por mendoj se ajo
duhet të ketë demokraci brenda radhëve të saj. Një njeri, një votë, votim i
fshehtë. Kështu mund të ecet përpara. Ndoshta edhe partitë e tjera do ta
pasojnë atë dhe do të bëjnë të njëjtën gjë.
Shpesh thuhet se Shqipëria po përjeton një tranzicion të zgjatur. Sipas
jush, çfarë është bërë mirë dhe çfarë mund të ishte bërë më mirë në Shqipëri
gjatë këtyre viteve?
Ambasador William Ryerson: Nuk është për t’u çuditur. Ju e dini, ju keni
qenë atje, e dini si ka qenë vendi më parë. Çfarë mund të ishte bërë më mirë?
Ndoshta një mundësi mund të kishte qenë të hapeshin të gjitha dosjet. Kjo
kishte rreziqet e veta, siç pati thënë i ndjeri Pjetër Arbnori: "Po sikur
të mësosh se kunata të ka spiunuar tek sigurimi? Ndoshta Sigurimi e ka
frikësuar dhe ajo mund të jetë detyruar të ketë thënë se ke qenë spiun".
Sigurimi po ashtu, mund të ketë sajuar dosje të kësaj natyre. Kjo kishte rreziqet
e veta dhe nuk mendoj se dikush nga jashtë do të gjykonte mirë se çfarë
rruge duhej ndjekur.
E kam fjalën tek korrupsioni, për shembull...
Ambasador William Ryerson: Kris Hill dhe unë shpesh thonim: Perandoria
otomane i ka rrënjët të thella në Ballkan. Kjo është e lehtë të thuhet. Ajo që
nevojietet sipas meje, është që gjykatat të jenë plotësisht të pavarura.
Nevojiten gjykatës të mirë, të cilët të jenë të ndershëm dhe kjo nuk është e
lehtë, sepse edhe ndaj tyre ushtrohet presion. Shqipëria është një vend i
vogël. Të gjithë e njohin njëri tjetrin. Kjo është shumë e vështirë të
realizohet. Por Shqipëria është në rrugë të mbarë dhe unë jam shumë i lumtur
për këtë.
A keni ndërmend të shkoni një ditë në Shqipëri?
Ambasador William Ryerson: Kam thënë se po. Dua të jem atje për 100
vjetorin e pavarësisë në vitin 2012. Dhe ndoshta deri atëhere, ndërtesa e
Parlamentit do të jetë dhe duhet të tjetë në Bulevard dhe Monumenti i atij njeriu
të tmerrshëm që njihet si Piramida, do të jetë hequr. Mendoj se ajo nuk
është aspak funksionale edhe nga brenda, një tendë gjigande prej guri, e
pakuptimtë.
Zoti Rajerson, ju faleminderit për intervistën.
Ambasador William Ryerson: Faleminderit, i përshëndes të gjithë!(Sipas
Zerit te Amerikes)
lmpx.com only provides a reader for public news (NNTP) servers. It is not
affiliated with the servers or forums shown here and is not responsible for
the content of articles, which is written by their respective authors.