Liber qe pasqyron nderkombetarizimin dhe sinsiblizimin e ceshtjes se Kosoves

 
RECENSION 
LIBER  QE PASQYRON NDERKOMBETARIZIMIN DHE SENSIBILIZIMIN E ÇESHTJES SE 
KOSOVES NGA  MERGATA SHQIPTARE NE AMERIKE 
 
(Dr.  Riza Sadiku: Mergata shqiptaro – amerikane per Kosoven, Prishtine  
2011). 
Mikel  GOJANI 
Historiani  dhe studiuesi i mirenjohur , dr. Riza Sadiku, autor i shume 
veprave studimore  historike, po ashtu edhe i shume publikimeve shkencore, keto 
dite ka botuar  librin mjaft voluminoz te titulluar, “Mergata 
shqiptaro-amerikane per Kosoven”.   
Thelbi  kryesor qe pervijohet ne librin e studiuesit Sadiku eshte pikerisht 
lidhja  shpirterore e mergates sone te cilet jetojne dhe veprojne ne 
Amerike, me  atdheun/kombin e tyre, e cila lidhje qe me teper qe nje shekull pa u 
ndale  veproi si nje trung i vetem dhe gjithnje duke i dale zot 
atdheut/vendit te te  pareve. 
Libri  eshte i shkruar ne gjuhen shqipe dhe ate angleze. Librit i paraprin 
nje  parathenie e autorit, i cili jep disa te dhena rreth rrugetimit 
historik te  shqiptareve, perkatesisht mergimit te ketij komuniteti neper dallget e 
koherave  per ne “token e enderrimeve te medha”.  
Autori  Sadiku, po ashtu ne liber ngerthen veprimtarite dhe angazhimet e 
kesaj “dege te  ndare nga trungu ame”, tejoqeanit. Duke gjurmuar te kaluaren 
shqiptare ne  Amerike qe nga thellesite e dekadave te veprimit te tyre, 
gjejme kontributin e  shume misionareve te shquar, qysh ne koherat e hershme dhe 
deri ne ditet tona.  Po ashtu, ne liber gjejme edhe rolin dhe kontributin e 
çmueshem qe kane dhene ne  ruajtjen e identitetit dhe te perhapjes se dijes 
dhe kultures shoqatat dhe  gazetat e kohes, qe nga “Vatra”, “Besa Besen, “
Dielli” etj. edhe sot keto  shoqata dhe gazeta luajne nje rol tejet te 
rendesishem ne jeten kulturore,  politike dhe shoqerore ne Amerike. Nje argument 
i rendesishem te cilin nuk duhet  harruar per asnje çast ketij komuniteti 
eshte edhe kontributi dhe angazhimi i  tyre ne nderkombetarizimin dhe 
sensibilizimin e çeshtjes se Kosoves dhe te asaj  shqiptare ne pergjithesi tek 
qarqet me relevante politike ne Amerike, por edhe  ne vendet te tjera te botes 
demokratike, deri me çlirimin e tokes se Kosoves, ne  qershorin e vitit 1999. 
Ne  vijim autori prezanton edhe emrat (me biografi te shkurtra), te te 
gjithe  kryetareve te Amerikes, qe nga Xhorxh Uashingtoni (kryetar i pare i 
SHBA-ve) dhe  deri te Barak Obama, president i fundit, i cili gjendet edhe 
aktualisht ne krye  te Shtetit Amerikan.  
Cilitdo  lexues qe lexon kete liber monografik, ne fillim te tij i bie ne 
sy, po ashtu  edhe mesazhi i mikut dhe ish-kryetarit te SHBA-ve, T. Ruzvelt, 
per popullin  shqiptar, dhene Nolit me 25 korrik 1918, gjate nje interviste, 
te cilen me 26  korrik 1918 e boton gazeta “Dielli”. Ne te, veç tjerash 
thuhet: “Shqiptaret i  dua dhe i admiroj, se jane nje race e vjeter dhe trime, 
qe meriton te shpetohet  dhe te veteqeveriset. Di qe ne shume raste turqit, 
greket dhe serbet  bashkoheshin dhe lidheshin me tyre per t’u benin balle 
shqiptareve. Di pastaj se  shqiptaret jane besnike dhe te ndershem dhe kur 
japin fjalen e mbajne si  burrat...” Ne vazhdim te intervistes, kryetari i 
atehershem, T. Ruzvelt,  shqiptareve po ashtu u jep kete porosi: “Thuaju 
shqiptareve qe deshiroj ta shoh  Shqiperine intependente, dhe qe independenca e 
tyre duhet te sigurohet nen  mbrojtjen dhe garancine e Fuqive Aleate, te 
Amerikes, Inglizit dhe Frances. Nga  ana ime do te bej ç’te me vije dores per te 
drejtat e races shqiptare”, thuhet  ne mesazhin e kryetarit Ruzvelt.  
Sipas  autorit Sadiku, me rritjen e numrit te mergimtareve shqiptare, ne 
fillim te  shekullit XX ne Amerike filluan te themeloheshin shoqerite 
kulturore, po ashtu  edhe botimi i gazetave. Ne kete drejtim, ne kete kohe ne 
themelimin e ketyre  shoqerive dhe hapjen e ketyre gazetave kontributin me te madh 
kane dhene  intelektualet dhe personalitetet te kohes, si Fan Noli, Faik 
Konica, Kristo  Dako, Kristo Floqi, Paskal Aleksi e shume te tjere. Ne fokus 
te ketij angazhimi  dhe aktiviteti autori pasqyron Federaten Panshqiptare “
Vatra”, e cila prej  themelimit me 1912, e deri me sot ka luajtur nje rol 
shume te rendesishem ne  kultivimin e traditave kombetare dhe ndergjegjesimin 
kombetar. Edhe gazeta  “Dielli”, organ i kesaj shoqate gjate gjitha 
periudhave ka luajtur nje rol shume  te rendesishem ne fushen e informimit dhe te 
publicistikes.   
Libri  i studiuesit Sadiku, eshte i konceptuar ne disa kapituj ekskluzive, 
qe paraqesin  nje kontinuitet te rrugetimit historik te ketij komuniteti dhe 
te veprimtarive  te tij gjate ketij rrugetimi. 
Ne  kapitullin “Shperngulja e shqiptareve ne SHBA pas mbarimit te Luftes se 
Dyte  Boterore dhe veprimtaria e tyre kombetare”, autori pasqyron migrimin 
e  shqiptareve ne Amerike gjate kesaj periudhe, po ashtu edhe kontributin 
dhe  angazhimin e tyre ne te mire te çeshtjes kombetare. Ne kete kapitull 
autori ve  ne pah themelimin dhe organizimin e disa shoqatave dhe komiteteve 
shqiptare te  cilat funksionin e tyre e kane zhvilluar krejt ne sherbim te 
kauzes. Ketu  potencohet roli dhe kontributi i Komitetit “Shqiperia e Lire”, ne 
krye te  Mid’hat Frasherit me 1948, qe ishte themeluar me 1948, mirepo ky 
Komitet kishte  parapare qe seline ta kete ne Nju Jork, mirepo per shkak te 
vdekjes se hershme  te kryetarit te ketij komiteti, Mid’hat Frasheri, ajo 
mbetet ne Paris.   
Ne  vijim te kapitullit “Lidhja kosovare”, autori pasqyron themelimin dhe  
kontributin politik te “Lidhjes kosovare”, qe lindi si kerkese e kohes me 
1949,  per t’i perfaqesuar drejtperdrejt, ne menyre legjitime dhe 
institucionale  interesat e popullit shqiptar te Kosoves, prej Manastirit deri ne 
Tivar, ne  organizaten e bashkimit Federal te Grupeve Etnike te Evropes, ne 
administraten  amerikane dhe tek organizatat te tjera nderkombetare. Ne 
themelimin dhe veprimin  e kesaj lidhjeje kontribut te veçante kane dhene Mid’hat 
Frasheri, i cili  njeheresh ishte edhe ideator i ketij komiteti, pastaj, 
personalitetet e kohes,  si Ing. Nexhat Mitrovica, Prof. Luan Gashi, Hafez Jusuf 
Azemi, Ing. Adem  Gllavica, prof. Ibrahim Kelmendi, Prof. Hysni Hoxha, Ing. 
Ejup Binaku dhe Avdyl  Henci. Kurse, si organ i kesaj Lidhjeje ka qene 
gazeta “Perpjekja kosovare”,  kontributi i seciles eshte e jashtezakonshme. 
Kapitujt  ne vijim, “Shenimi i javes se Kombeve te Roberuara ne SHBA dhe 
rendesia politike  ne afirmimin e çeshtjes kombetare – Kosoves”, po ashtu 
edhe “Rendesia politike e  shenimit te Dites se Flamurit Kombetar ne SHBA”, 
paraqesin ngjarje te  rendesishme te aktivitetit dhe angazhimit te komunitetin 
shqiptar ne Amerike.   
Po  ashtu, interes te veçante ne kete liber paraqet edhe kapitulli “
Kontributi i  mergates shqiptare ne nderkombetarizimin e çeshtjes se Kosoves permes 
 demonstratave ne SHBA”, ku autori pasqyron rolin e mergates shqiptare ne 
Amerike  gjate gjitha periudhave te veçanta historike, qe permes organizimit 
te  protestave dhe demonstratave te beje afirmimin dhe sensibilizimin e 
çeshtjes  shqiptare. Sipas autorit organizimi i ketyre demonstratave dhe 
protestave te  shqiptareve neper te gjitha vendet te Amerikes jane zhvilluar gjate 
zhvilluar  gjate gjitha periudhave kohore, mirepo, ato intensifikohen ne 
vitin 1968, dhe  sidomos pas vitit 1981, per shkak te masave represive, 
vrasjeve dhe denimeve  drakonike qe kane ushtruar pushtetmbajtesit e regjimit 
serbollav ndaj  organizatoreve dhe pjesemarresve shqiptare te demonstratave ne 
Prishtine dhe ne  Tetove, dhe te atyre ne tere Kosoven me 1981. Kulmin e 
demonstratave mergata  shqiptare ne Amerike e arrin gjate viteve 1989-1999, kur 
regjimi shovinist i  Milosheviqit e ndryshon me dhune Kushtetuten e Kosoves 
dhe e shkallezon edhe me  shume shtypjen e popullit shqiptar, nga e cila 
dhune shpertheu lufta e armatosur  ndermjet regjimit serb te Beogradit dhe 
UÇK-se. Kjo mergate permes  demonstratave, jo vetem qe sensibilizoi opinionin 
amerikan dhe boteror, per  dhunen qe ushtronte regjimi komunist i Serbise ndaj 
populli shqiptar, ne veçanti  ndaj atij te Kosoves, pro permes peticioneve 
dhe memorandumeve te ndryshme  arriti ta aktualizonte çeshtjen shqiptare te 
organizatat nderkombetare, ne  administraten amerikane dhe te perfaqesuesit e 
shteteve te ndryshme demokratike.  “Demonstratat e mergates shqiptare ne 
Amerike, shprehet autori, ndikuan edhe ne  ndergjegjesimin e nje pjese te 
mergimtareve dhe te shqiptareve te vendeve te  ndryshme te trojeve etnike, te 
cilat paten ndikim ne kontributin e pergjithshem  qe dha populli shqiptar si 
ne aspektin humanitar, ashtu edhe ne ate financiar  gjate kohes se 
segregacionit te regjimit gjenocidial te Beogradit kunder  popullit shqiptar te 
Kosoves, si dhe gjate periudhes se lufterave çlirimtare, te  cilat shperthyen ne 
territoret shqiptare te ish-Jugosllavise gjate viteve  1999-2001”, shprehet 
autori Sadiku dhe sqaron se demonstrata te tilla jane  mbajtur ne shume 
shtete dhe qytete te Amerikes, si ne Uashington, Nju Jork,  Detroit, Bonston etj. 
 
Kapitull,  i cili ne vete ngerthen shume çeshtje te rendesishme per 
mergaten shqiptare ne  Amerike, paraqet shenimi i jubileve kombetare ne funksion te 
afirmimit te  çeshtjes shqiptare, me ç’rast, ne kete aspektin rol dhe 
kontributin e vet shume  te çmuar e ka luajtur Levizja kombetare “Lidhja 
Shqiptare e Prizrenit ne  Mergim”, e cila funksionin e vet me mjaft sukses per shume 
dekada e ka luajtur  dhe akoma e luan ne Amerike, perkatesisht ne Nju Jork, 
me kryetarin e saj, Ismet  Berisha dhe sekretarin e pergjithshem, 
studiuesin Tome Mirjaj. Kjo levizje  nacionaliste dhe kombetare, gjate rrugetimit te 
vet historik, ne vazhden e shume  aktiviteteve ka zhvilluar shume veprimtari 
politike, kulturore dhe kombetare,  krejt me qellim te sensibilizimit dhe 
internacionalizimit te çeshtjes se Kosoves  dhe te asaj shqiptare ne 
pergjithesi. Ne veprimtarite qe ka zhvilluar kjo Lidhje  kane marre pjese 
personalitete shume te çmuara te jetes politike, shkencore dhe  kulturore, te mergates 
shqiptare, mirepo edhe personalitete te tjera nga keto  fusha edhe te jetes 
politike, shkencore dhe kulturore amerikane. Ne keto  organizime, me qellim 
te propagandimit, te sensibilizimit dhe te mbajtjes gjalle  te jetes 
politike, shkencore, kulturore dhe kombetare, veprimtaret te kesaj  organizate 
nacionaliste pjesemarresve dhe mjeteve te informimit publik u kane  shperndare 
materiale te ndryshme propagandistike, botime te veçanta ekskluzive,  
broshura, buletine informative, harta te Shqiperise etnike, rezoluta dhe  
dokumente te tjera te miratuara nga organizatat te ndryshme nderkombetare. Jane  te 
shumta veprimtarite kulturore, politike dhe shkencore qe gjate viteve te  
funksionimit te saj qe ka zhvilluar kjo Lidhje. Me angazhimin e kesaj Lidhjeje 
 jane shenuar shume veprimtari kombetare, si shenimi i datave dhe ngjarjeve 
te  rendesishme kombetare, shenimi i jubileve te personaliteteve te shquara 
te jetes  historike, kulturore e kombetare te kombit tone, si pervjetoret e 
kryeheroit te  kombit tone, Gjergj Kastriotit- Skenderbeut, te Lidhjes 
Shqiptare, etj. Jane te  shumta faksimilet e ketyre aktiviteteve qe figurojne 
neper gazetat e shtypin e  kohes, te organizuara nga Lidhja Shqiptare e 
Prizrenit ne Mergim”, qe pa nje  aktivitet te ketille propaganda jone ne mergim, 
perkatesisht ne Amerike, do te  kishte qene e varfer. Jane te shumta edhe 
fotografite qe jane prezantuar ne kete  brendi te ketij kapitulli, qe deshmojne 
aktivitetin dhe veprimtarite te kesaj  Lidhjeje. Kjo Lidhje po ashtu ka 
ndihmuar shume edhe levizjen e fundit te  UÇK-se, qe eshte sublimim i levizjeve 
te meparshme ushtarake dhe kombetare.   
Me  qellim te pasyqrimit te ketyre aktiviteteve dhe veprimtarive te 
mergantes ne  Amerike, nen organizimin e Muzeut te Kosoves, perkatesisht te 
organizatorit te  saj, prof. dr. Riza Sadikut, qe eshte mbajtur ne vitin 2009 ne 
Prishtine, e cila  ekspozite ka zgjuar interesim te jashtezakonshem ne Kosove. 
Kjo ekspozite ka  qene e hapur edhe ne Tirane. Kjo ekspozite, duke filluar 
nga fundi i nentorit  pritet te hapet edhe ne disa qytete te Amerikes, si 
Washington,Yonkers New York,  Detroit e Chikago. Edhe Lidhja Shqiptare e 
Prizrenit ne mergim, edhe sot, me  mjaft sukses e zhvillon veprimtarine e saj 
kulturore, shkencore dhe kombetare,  krejt ne interes te kombit dhe te kauzes 
sone ne pergjithesi. Platforma politike  dhe filozofike e kesaj Levizjeje ka 
per synim bashkimin e trojeve etnike.   
Ne  kete aspekt, ne vazhdim te librit rendesi te veçante paraqet kapitulli “
Roli i  mergates shqiptare ne sensibilizimin e çeshtjes se Kosoves ne 
administraten  amerikane”, me ç’rast autori permes faksimileve te gazetave dhe 
revistave te  kohes argumenton kontributin e mergates shqiptare ne Amerike 
per punen dhe  angazhimin e tyre qe kane zhvilluar ne sensibilizimin e 
çeshtjes se Kosoves tek  administratat amerikane, krejt me qellim te njohjes se 
kesaj administrate me te  verteten e Kosoves dhe te popullit te saj nen 
okupimin serb. Jane te shumta  letra, mesazhe dhe kerkesa legjitime te kesaj 
mergate qe i drejtohen kesaj  administrate me qellim te kerkimit te ndihmes ketij 
populli te roberuar dhe te  neperkembur, me mungese te lirise dhe 
demokracise. Pastaj, ne vazhdim kemi  kapitullin tjeter tejet te rendesishem, “Liga 
qytetare shqiptaro – amerikane, e  udhehequr nga kryetari i saj veprimtari i 
palodhshem i çeshtjes kombetare, Jozef  DioGuardi, lige kjo e cila gjate 
kesaj periudhe ka luajtur rol te rendesishem ne  perforcimin e lobit shqiptar 
dhe ne sensibilizimin dhe nderkombetarizimin e  çeshtjes mbarekombetare, ne 
veçanti te Kosoves, si ne administraten e Kosoves,  ashtu edhe ne organizatat 
tjera nderkombetare.  
Ne  vijim te librit autori Sadiku flet edhe per themelimin dhe rolin 
politik te  Keshillit Kombetar Shqiptaro-Amerikan, ku sipas tij ky keshill eshte 
organizata  me e re politike e themeluar ne mergim me 1996 me seli ne 
Uashington. Ne kuader  te ketij keshilli, shpjegon autori, vepronin edhe disa 
kongresiste dhe senatore  dhe personalitete te shquara te jetes politike dhe 
publike amerikane. Sipas  autorit, ky keshill eshte organizata me aktive ne 
mergaten shqiptare, e cila ka  luajtur rol tejet te rendesishem, jo vetem ne 
afirmimin dhe nderkombetarizimin e  çeshtjes mbarekombetare, gjate periudhave 
te krizave me te thella per popullin  shqiptar, po ashtu rol te rendesishem 
eshte duke luajtur edhe sot , si ne  pranimin e pavaresise se Kosoves, po 
ashtu edhe ne respektimin e marreveshjes  politike, te arritura permes faktorit 
nderkombetar.  
Hapesire  e rendesishme brenda kopertinave te ketij libri ze kapitulli 
shume i rendesishem  “Batalioni i Atlantikut”, qe eshte sublimin i levizjeve te 
meparshme te formuara  ne diaspore, perkatesisht ne Amerike. I madh eshte 
numri i ushtareve vullnetare  qe ne kuader te ketij batalioni iu 
bashkengjiten radheve te UÇK-se per çlirimin  e Kosoves. Sipas autorit, ky batalion pati 
jehone te madhe jo vetem ne mesin e  ushtareve te UÇK-se, mirepo njeheresh 
edhe tek i gjithe populli shqiptar. Eshte  rasti i pare, nenvizon autori, qe 
ne historine e mergates, kur mergimtaret e nje  populli organizohen, 
uniformohen, armatosen dhe nga nje shtet tjeter vijne dhe  marrin pjese ne 
çlirimin e bashkevendesve te tyre. “Me kete rast mundet te  mburret vetem populli 
shqiptar ne mergim”, shprehet autori Sadiku. Disa nga keta  çlirimtare te 
luftes se fundit edhe rane per lirine e vendlindjes/atdheut te  tyre, per 
lirine e Kosoves.  
Perveç  ketyre veprimtareve dhe atdhetareve te shquar te kombit tone qe 
jetojne dhe  veprojne ne Amerike dhe qe u angazhuan ne çlirimin e Kosoves, si 
kontribuues me  te çmueshem per mberritjen e lirise se ketij populli, 
padyshim eshte edhe  presidenti i atehershem i SHBA-ve, Bill Klinton, i cili pas 
perfundimit te  luftes vizitoi shtetin e Kosoves dhe u mireprit me admirim nga 
kjo popullate.  Per kontributin e ketij personaliteti te dhene per lirine e 
Kosoves, nga populli  i Kosoves Klinton mori shume falenderime dhe 
mirenjohje. Me kete rast, Klinton  nga Universiteti i Kosoves u shpall Doktor Nderi 
i ketij Universiteti. Ne  perfundim autori Sadiku flet edhe per disa takime 
me personalitete te dalluara  te mergates shqiptare dhe te administrates 
amerikane, te cilet dhane kontribute  te veçanta gjate hulumtimeve te autorit 
ne SHBA.  
Fakti  çfare e ben edhe me te kompletuar dhe me permbajtjesor kete liber 
monografik te  autorit Sadiku, eshte edhe perfshirja e shume fotografive 
ekskluzive, po ashtu  edhe i shume faksimileve dhe publikimeve te ketyre 
aktiviteteve neper shume  mediume shqipe dhe ato te jashtme, kryesisht atyre 
amerikane. Po ashtu, çeshtje  me rendesi per librin paraqet edhe literatura e 
shfrytezuar, shtypi, dokumentet  etj. 
Keshtu,  ne perfundim mund te konstatojme se libri monografik i autorit dr. 
Riza Sadiku,  “Mergata shqiptaro-amerikane per Kosoven”, eshte nje liber 
tejet i rendesishem  qe e pasuron fondin e librave qe deshmojne fakte 
historike te periudhave te  caktuara te angazhimit dhe veprimit te mergates sone ne 
diaspore, perkatesisht  ne Amerike. Puna dhe veprimtaria e mergates sone ne 
Amerike eshte e shumefishte  dhe shumedimensionale, andaj çdo gjurme qe 
lihet ne kete drejtim eshte i nje  rendesie te veçante.  
Kline,  4 nentor 2011 
 
RECENSION 
LIBËR QË  PASQYRON NDËRKOMBËTARIZIMIN DHE SENSIBILIZIMIN E ÇËSHTJES SË 
KOSOVËS NGA MËRGATA  SHQIPTARE NË AMERIKË 
 
(Dr. Riza  Sadiku: Mërgata shqiptaro – amerikane për Kosovën, Prishtinë  
2011). 
Mikel  GOJANI 
Historiani dhe  studiuesi i mirënjohur , dr. Riza Sadiku, autor i shumë 
veprave studimore  historike, po ashtu edhe i shumë publikimeve shkencore, këto 
ditë ka botuar librin mjaft voluminoz të titulluar, “Mërgata 
shqiptaro-amerikane  për Kosovën”.  
Thelbi kryesor  që përvijohet në librin e studiuesit Sadiku është pikërisht 
lidhja shpirtërore  e mërgatës sonë të cilët jetojnë dhe veprojnë në 
Amerikë, me  atdheun/kombin e tyre, e cila lidhje që  më tepër që një shekull pa u 
ndalë veproi  si një trung i vetëm dhe gjithnjë duke i dalë zot 
atdheut/vendit të të parëve. 
Libri është i  shkruar në gjuhën shqipe dhe atë angleze. Librit i paraprin 
një parathënie e autorit, i cili jep disa të dhëna  rreth rrugëtimit 
historik të shqiptarëve,  përkatësisht mërgimit të këtij komuniteti nëpër dallgët e 
kohërave për në  “tokën e ëndërrimeve të mëdha”.  
Autori Sadiku,  po ashtu në libër ngërthen veprimtaritë  dhe angazhimet e 
kësaj “dege të ndarë nga trungu amë”, tejoqeanit. Duke gjurmuar të kaluarën 
shqiptare në Amerikë  që nga thellësitë e dekadave të veprimit të tyre, 
gjejmë kontributin e shumë misionarëve të shquar, qysh në kohërat e  hershme dhe 
deri në ditët tona. Po ashtu,  në libër gjejmë edhe rolin dhe kontributin e 
çmueshëm që kanë dhënë në ruajtjen  e identitetit dhe të përhapjes së dijes 
 dhe kulturës shoqatat dhe gazetat e  kohës, që nga “Vatra”, “Besa Besën, “
Dielli” etj. edhe sot këto shoqata dhe gazeta luajnë një rol tejet të 
rëndësishëm në jetën kulturore, politike dhe shoqërore në  Amerikë. Një argument 
i rëndësishëm të cilin nuk duhet harruar për asnjë çast  këtij komuniteti 
është edhe kontributi  dhe angazhimi i tyre në ndërkombëtarizimin dhe 
sensibilizimin e çështjes së  Kosovës dhe të asaj shqiptare në përgjithësi tek 
qarqet me relevante politike në Amerikë, por edhe në vendet të tjera të botës 
demokratike, deri më çlirimin e tokës së Kosovës, në qershorin e vitit  1999. 
Në vijim  autori prezanton edhe emrat (me biografi  të shkurtra), të të 
gjithë kryetarëve të  Amerikës, që nga Xhorxh Uashingtoni (kryetar i parë i 
SHBA-ve) dhe deri të Barak  Obama, president i fundit, i cili gjendet edhe 
aktualisht në krye të Shtetit Amerikan.   
Cilitdo lexues  që lexon këtë libër monografik, në fillim të tij i bie në 
sy, po ashtu edhe mesazhi i mikut dhe ish-kryetarit të SHBA-ve, T. Ruzvelt, 
për  popullin shqiptar, dhënë Nolit më 25  korrik 1918, gjatë një interviste, 
të cilën më 26 korrik 1918 e boton gazeta  “Dielli”. Në të, veç tjerash 
thuhet: “Shqiptarët i dua dhe i admiroj, se  janë një racë e vjetër dhe trime, 
që  meriton të shpëtohet dhe të vetëqeveriset. Di që në shumë raste turqit, 
grekët  dhe serbët bashkoheshin dhe lidheshin me tyre për t’u bënin ballë 
shqiptarëve.  Di pastaj se shqiptarët janë besnikë dhe të ndershëm dhe kur 
japin fjalën e  mbajnë si burrat...” Në vazhdim të intervistës, kryetari i 
atëhershëm, T.  Ruzvelt, shqiptarëve po ashtu u jep këtë porosi: “Thuaju 
shqiptarëve që dëshiroj  ta shoh Shqipërinë intependente, dhe që  independenca e 
tyre duhet të sigurohet nën mbrojtjen dhe garancinë e Fuqive Aleate, të 
Amerikës,  Inglizit dhe Francës. Nga ana ime do të  bëj ç’të më vijë dorës për të 
drejtat e  racës shqiptare”, thuhet në mesazhin e kryetarit Ruzvelt.  
Sipas autorit  Sadiku, me rritjen e numrit të mërgimtarëve shqiptarë, në 
fillim të shekullit  XX në Amerikë filluan të themeloheshin shoqëritë 
kulturore, po ashtu edhe botimi i  gazetave. Në këtë drejtim, në këtë kohë në 
themelimin e këtyre shoqërive dhe  hapjen e këtyre gazetave kontributin më të madh 
kanë dhënë intelektualët dhe personalitetet të kohës, si Fan Noli, Faik 
Konica, Kristo Dako,  Kristo Floqi, Paskal Aleksi e shumë të  tjerë. Në fokus 
të këtij angazhimi dhe aktiviteti autori pasqyron Federatën Panshqiptare “
Vatra”, e cila prej  themelimit më 1912, e deri më sot ka luajtur një rol shumë 
të rëndësishëm në kultivimin e traditave kombëtare dhe  ndërgjegjësimin 
kombëtar. Edhe gazeta “Dielli”, organ i kësaj shoqate gjatë  gjitha periudhave 
ka luajtur një rol shumë të rëndësishëm në fushën e informimit dhe të 
publicistikës.  
Libri i  studiuesit Sadiku, është i konceptuar në disa kapituj ekskluzivë, 
që paraqesin  një kontinuitet të rrugëtimit historik  të këtij komuniteti 
dhe të veprimtarive të tij gjatë këtij rrugëtimi. 
Në kapitullin  “Shpërngulja e shqiptarëve në SHBA pas mbarimit të Luftës së 
Dytë Botërore dhe  veprimtaria e tyre kombëtare”, autori pasqyron migrimin 
e shqiptarëve në Amerikë  gjatë kësaj periudhe, po ashtu edhe kontributin 
dhe angazhimin e tyre në të mirë  të çështjes kombëtare. Në këtë kapitull 
autori vë në pah themelimin dhe organizimin e disa  shoqatave dhe komiteteve 
shqiptare të  cilat funksionin e tyre e kanë zhvilluar krejt në shërbim të 
kauzës. Këtu  potencohet roli dhe kontributi i Komitetit “Shqipëria e Lirë”, në 
krye të Mid’hat Frashërit më 1948, që ishte themeluar më 1948, mirëpo ky 
Komitet  kishte paraparë që selinë ta ketë në Nju  Jork, mirëpo për shkak të 
vdekjes së  hershme të kryetarit të këtij komiteti, Mid’hat Frashëri, ajo 
mbetet në Paris.   
Në vijim të  kapitullit “Lidhja kosovare”, autori  pasqyron themelimin dhe 
kontributin  politik të “Lidhjes kosovare”, që lindi si kërkesë e kohës më 
1949, për t’i  përfaqësuar drejtpërdrejt, në mënyrë legjitime dhe 
institucionale interesat e popullit shqiptar të Kosovës, prej  Manastirit deri në 
Tivar, në organizatën e bashkimit Federal të Grupeve Etnike  të Evropës, në 
administratën amerikane dhe tek organizatat të tjera ndërkombëtare. Në 
themelimin dhe veprimin e  kësaj lidhjeje kontribut të veçantë kanë dhënë Mid’hat 
Frashëri, i cili njëherësh ishte edhe ideator i këtij komiteti,  pastaj, 
personalitetet e kohës, si Ing. Nexhat Mitrovica, Prof. Luan Gashi,  Hafëz Jusuf 
Azemi, Ing. Adem Gllavica, prof. Ibrahim Kelmendi, Prof. Hysni  Hoxha, Ing. 
Ejup Binaku dhe Avdyl Henci. Kurse, si organ i kësaj Lidhjeje ka  qenë 
gazeta “Përpjekja kosovare”, kontributi i secilës është e  jashtëzakonshme. 
Kapitujt në  vijim, “Shënimi i javës së Kombeve të Robëruara në SHBA dhe 
rëndësia politike në afirmimin e çështjes kombëtare  – Kosovës”, po ashtu 
edhe “Rëndësia politike e shënimit të Ditës së Flamurit Kombëtar në SHBA”, 
paraqesin ngjarje të  rëndësishme të aktivitetit dhe angazhimit të komunitetin 
shqiptar në  Amerikë.  
Po ashtu,  interes të veçantë në këtë libër paraqet edhe kapitulli “
Kontributi i mërgatës  shqiptare në ndërkombëtarizimin e  çështjes së Kosovës 
përmes demonstratave  në SHBA”, ku autori pasqyron rolin e  mërgatës shqiptare në 
Amerikë gjatë  gjitha periudhave të veçanta historike, që përmes 
organizimit të protestave dhe  demonstratave të bëjë afirmimin dhe  sensibilizimin e 
çështjes shqiptare. Sipas autorit organizimi i këtyre  demonstratave dhe 
protestave të shqiptarëve nëpër të gjitha vendet të Amerikës janë zhvilluar 
gjatë  zhvilluar gjatë gjitha periudhave kohore, mirëpo, ato intensifikohen në 
vitin 1968, dhe sidomos pas vitit 1981, për  shkak të masave represive, 
vrasjeve dhe  dënimeve drakonike që kanë ushtruar pushtetmbajtësit e regjimit 
serbollav ndaj organizatorëve dhe pjesëmarrësve shqiptarë të demonstratave në  
Prishtinë dhe në Tetovë, dhe të atyre në tërë Kosovën më 1981. Kulmin e  
demonstratave mërgata shqiptare në Amerikë e arrin gjatë viteve 1989-1999, kur  
regjimi shovinist i Milosheviqit e ndryshon me dhunë Kushtetutën e Kosovës 
dhe e  shkallëzon edhe më shumë shtypjen e  popullit shqiptar, nga e cila 
dhunë shpërtheu lufta e armatosur ndërmjet  regjimit serb të Beogradit dhe 
UÇK-së.  Kjo mërgatë përmes demonstratave, jo  vetëm që sensibilizoi opinionin 
amerikan  dhe botëror, për dhunën që ushtronte regjimi komunist i Serbisë 
ndaj populli  shqiptar, në veçanti ndaj atij të Kosovës, pro përmes 
peticioneve dhe memorandumeve të ndryshme arriti ta aktualizonte çështjen shqiptare te 
organizatat  ndërkombëtare, në administratën amerikane dhe te përfaqësuesit 
e shteteve të ndryshme demokratike.  “Demonstratat e mërgatës shqiptare në  
Amerikë, shprehet autori, ndikuan edhe në  ndërgjegjësimin e një pjese të  
mërgimtarëve dhe të shqiptarëve të vendeve të ndryshme të trojeve etnike, të 
 cilat patën ndikim në kontributin e përgjithshëm që dha populli shqiptar 
si në  aspektin humanitar, ashtu edhe në atë  financiar gjatë kohës së 
segregacionit të regjimit gjenocidial të Beogradit kundër popullit  shqiptar të 
Kosovës, si dhe gjatë  periudhës së luftërave çlirimtare, të cilat shpërthyen 
në territoret shqiptare  të ish-Jugosllavisë gjatë viteve 1999-2001”, 
shprehet autori Sadiku dhe sqaron  se demonstrata të tilla janë mbajtur në shumë 
shtete dhe qytete të Amerikës, si në Uashington, Nju Jork, Detroit,  Bonston 
etj.  
Kapitull, i cili  në vete ngërthen shumë çështje të  rëndësishme për 
mërgatën shqiptare në  Amerikë, paraqet shënimi i jubileve  kombëtare në funksion 
të afirmimit të  çështjes shqiptare, me ç’rast, në këtë  aspektin rol dhe 
kontributin e vet shumë të çmuar e ka luajtur Lëvizja  kombëtare “Lidhja 
Shqiptare e Prizrenit në Mërgim”, e cila funksionin e vet me  mjaft sukses për 
shumë dekada e ka  luajtur dhe akoma e luan në Amerikë, përkatësisht në Nju 
Jork, me kryetarin e  saj, Ismet Berisha dhe sekretarin e përgjithshëm, 
studiuesin Tomë Mirjaj. Kjo  lëvizje nacionaliste dhe kombëtare, gjatë rrugëtimit 
të vet historik, në vazhdën e shumë aktiviteteve ka zhvilluar  shumë 
veprimtari politike, kulturore dhe kombëtare, krejt me qëllim të sensibilizimit dhe 
internacionalizimit të çështjes së Kosovës dhe të asaj shqiptare në  
përgjithësi. Në veprimtaritë që ka  zhvilluar kjo Lidhje kanë marrë pjesë  
personalitete shumë të çmuara të  jetës politike, shkencore dhe kulturore,  të 
mërgatës shqiptare, mirëpo edhe personalitete të tjera nga këto fusha edhe  të 
jetës politike, shkencore dhe  kulturore amerikane. Në këto organizime, me 
qëllim të propagandimit, të  sensibilizimit dhe të mbajtjes gjallë të jetës 
politike,  shkencore, kulturore dhe kombëtare, veprimtarët të kësaj organizate 
nacionaliste  pjesëmarrësve dhe mjeteve të informimit publik u kanë 
shpërndarë materiale të ndryshme propagandistike, botime të  veçanta ekskluzive, 
broshura, buletine informative, harta të Shqipërisë etnike,  rezoluta dhe 
dokumente të tjera të miratuara nga organizatat të ndryshme ndërkombëtare. Janë 
të shumta  veprimtaritë kulturore, politike dhe  shkencore që gjatë viteve 
të funksionimit  të saj që ka zhvilluar kjo Lidhje. Me angazhimin e kësaj 
Lidhjeje janë shënuar  shumë veprimtari kombëtare, si shënimi i  datave dhe 
ngjarjeve të rëndësishme kombëtare, shënimi i jubileve të  personaliteteve të 
shquara të jetës historike, kulturore e kombëtare të kombit tonë, si 
përvjetorët e kryeheroit të kombit tonë, Gjergj Kastriotit-  Skënderbeut, të Lidhjes 
Shqiptare, etj.  Janë të shumta faksimilet e këtyre aktiviteteve që 
figurojnë nëpër gazetat  e shtypin e kohës, të organizuara nga  Lidhja Shqiptare e 
Prizrenit në Mërgim”,  që pa një aktivitet të këtillë propaganda jonë në 
mërgim, përkatësisht në  Amerikë, do të kishte qenë e varfër. Janë të shumta 
edhe fotografitë që janë prezantuar në këtë brendi të këtij kapitulli, që 
dëshmojnë aktivitetin  dhe veprimtaritë të kësaj Lidhjeje. Kjo  Lidhje po ashtu 
ka ndihmuar shumë edhe lëvizjen e fundit të UÇK-së, që është sublimim i 
lëvizjeve të mëparshme ushtarake  dhe kombëtare.  
Me qëllim të  pasyqrimit të këtyre aktiviteteve dhe veprimtarive të 
mërgantës në Amerikë, nën  organizimin e Muzeut të Kosovës, përkatësisht të 
organizatorit të saj, prof. dr. Riza Sadikut, që është mbajtur në vitin 2009 në 
Prishtinë, e cila  ekspozitë ka zgjuar interesim të  jashtëzakonshëm në Kosovë. 
Kjo ekspozitë  ka qenë e hapur edhe në Tiranë. Kjo ekspozitë, duke filluar 
nga fundi i  nëntorit pritet të hapet edhe në disa qytete të Amerikës, si  
Washington,Yonkers New York, Detroit e Chikago. Edhe Lidhja Shqiptare e  
Prizrenit në mërgim, edhe sot, me mjaft  sukses e zhvillon veprimtarinë e saj 
kulturore, shkencore dhe kombëtare, krejt  në interes të kombit dhe të kauzës 
sonë në përgjithësi. Platforma politike dhe  filozofike e kësaj Lëvizjeje ka 
për synim bashkimin e trojeve etnike.  
Në këtë aspekt,  në vazhdim të librit rëndësi të veçantë paraqet kapitulli “
Roli i mërgatës  shqiptare në sensibilizimin e çështjes së  Kosovës në 
administratën amerikane”, me ç’rast autori përmes faksimileve të gazetave dhe 
revistave të kohës argumenton kontributin e mërgatës shqiptare në  Amerikë 
për punën dhe angazhimin e tyre që kanë zhvilluar në sensibilizimin e çështjes 
së Kosovës tek administratat amerikane, krejt me qëllim  të njohjes së 
kësaj administrate me të vërtetën e Kosovës dhe të popullit të saj nën okupimin  
serb. Janë të shumta letra, mesazhe dhe kërkesa legjitime të kësaj mërgate 
që i  drejtohen kësaj administrate me qëllim të kërkimit të ndihmës këtij 
populli  të robëruar dhe të nëpërkëmbur, me mungesë të lirisë dhe demokracisë. 
Pastaj, në  vazhdim kemi kapitullin tjetër tejet të rëndësishëm, “Liga 
qytetare shqiptaro –  amerikane, e udhëhequr nga kryetari i saj  veprimtari i 
palodhshëm i çështjes kombëtare, Jozef DioGuardi, ligë kjo e cila gjatë kësaj 
periudhe ka luajtur rol të rëndësishëm në  përforcimin e lobit shqiptar dhe 
në sensibilizimin dhe ndërkombëtarizimin e  çështjes mbarëkombëtare, në 
veçanti të Kosovës, si në administratën e Kosovës,  ashtu edhe në organizatat 
tjera  ndërkombëtare.  
Në vijim të  librit autori Sadiku flet edhe për  themelimin dhe rolin 
politik të Këshillit Kombëtar Shqiptaro-Amerikan, ku sipas  tij ky këshill është 
organizata më e re politike e themeluar në mërgim më  1996 me seli në 
Uashington. Në kuadër të këtij këshilli, shpjegon autori,  vepronin edhe disa 
kongresistë dhe senatorë dhe personalitete të shquara të  jetës politike dhe 
publike amerikane. Sipas autorit, ky këshill është organizata më aktive në 
mërgatën shqiptare, e cila ka luajtur rol  tejet të rëndësishëm, jo vetëm në 
afirmimin dhe ndërkombëtarizimin e çështjes mbarëkombëtare, gjatë  periudhave 
të krizave më të thella për popullin shqiptar, po ashtu rol të  rëndësishëm 
është duke luajtur edhe sot , si në pranimin e pavarësisë së  Kosovës, po 
ashtu edhe në respektimin e  marrëveshjes politike, të arritura përmes faktorit 
ndërkombëtar.   
Hapësirë e  rëndësishme brenda kopertinave të këtij libri zë kapitulli 
shumë i rëndësishëm “Batalioni i Atlantikut”, që është sublimin i lëvizjeve të  
mëparshme të formuara në diasporë,  përkatësisht në Amerikë. I madh është 
numri i ushtarëve vullnetarë që në kuadër  të këtij batalioni iu 
bashkëngjitën radhëve të UÇK-së për çlirimin e Kosovës. Sipas autorit, ky batalion pati  
jehonë të madhe jo vetëm në mesin e ushtarëve të UÇK-së, mirëpo njëherësh 
edhe  tek i gjithë populli shqiptar. Është  rasti i parë, nënvizon autori, që 
në historinë e mërgatës, kur mërgimtarët e një  populli organizohen, 
uniformohen, armatosen dhe nga një shtet tjetër vijnë dhe  marrin pjesë në 
çlirimin e bashkëvendësve  të tyre. “Me këtë rast mundet të mburret vetëm populli 
shqiptar në mërgim”, shprehet autori Sadiku. Disa nga këta  çlirimtarë të 
luftës së fundit edhe ranë për lirinë e vendlindjes/atdheut  të tyre, për 
lirinë e Kosovës.  
Përveç këtyre  veprimtarëve dhe atdhetarëve të shquar të kombit tonë që 
jetojnë dhe veprojnë në  Amerikë dhe që u angazhuan në çlirimin e  Kosovës, si 
kontribuues më të çmueshëm për mbërritjen e lirisë së këtij  populli, 
padyshim është edhe presidenti i atëhershëm i SHBA-ve, Bill Klinton, i  cili pas 
përfundimit të luftës vizitoi  shtetin e Kosovës dhe u mirëprit me  admirim 
nga kjo popullatë. Për kontributin e këtij personaliteti të dhënë për  lirinë 
e Kosovës, nga populli i Kosovës Klinton mori shumë falënderime dhe  
mirënjohje. Me këtë rast, Klinton nga Universiteti i Kosovës u shpall Doktor Nderi 
i këtij Universiteti. Në  përfundim autori Sadiku flet edhe për disa takime 
me personalitete të dalluara të mërgatës  shqiptare dhe të administratës 
amerikane, të cilët dhanë kontribute të veçanta  gjatë hulumtimeve të autorit 
në SHBA.  
Fakti çfarë e  bën edhe më të kompletuar dhe më përmbajtjesor këtë libër 
monografik të autorit Sadiku, është edhe përfshirja e shumë  fotografive 
ekskluzive, po ashtu edhe i shumë faksimileve dhe publikimeve të  këtyre 
aktiviteteve nëpër shumë mediume shqipe dhe ato të jashtme, kryesisht  atyre 
amerikane. Po ashtu, çështje më rëndësi për librin paraqet edhe literatura  e 
shfrytëzuar, shtypi, dokumentet etj. 
Kështu, në  përfundim mund të konstatojmë se libri monografik i autorit dr. 
Riza Sadiku,  “Mërgata shqiptaro-amerikane për Kosovën”, është një libër 
tejet i rëndësishëm  që e pasuron fondin e librave që dëshmojnë fakte 
historike të periudhave të caktuara të angazhimit dhe veprimit të mërgatës sonë në  
diasporë, përkatësisht në Amerikë. Puna dhe veprimtaria e mërgatës sonë në  
Amerikë është e shumëfishtë dhe shumëdimensionale, andaj çdo gjurmë që 
lihet në  këtë drejtim është i një rëndësie të  veçantë.  
Klinë, 4 nëntor  2011