Re: [AlbClub] Regjistrat e Sigurimit dhe "dosjet e gjalla"

                  *** AlbClub Discussion List ***





Dosjet e Sigurimit do te vazhdojne te gjenerojne polemike persa kohe
qe ato ende egistojne, e persa kohe disa njerez kane akses apo
kontroll mbi to e te tjere jo.
E falenderoj zotin Kopliku per ngacmimin qe me dha me artikullin e
fundit, dhe do te doja te beja nja dy pyetje dhe te ofroj nja dy
komente te shpejta ne lidhje me problemin e deklasifikimit te
dosjeve (te cilin e kam ndjekur nga afer, por nga nje kendveshtrim
kurioziteti edukativ).

Sa here kjo teme fillon e plluskon ne media, trajtohet shpesh shkel
e shko, pa nje baze konceptuale e cila te lejon pastaj te shprehesh
bindshem pro apo kundra hapjes se dosjeve. Ose me keq akoma, me kete
teme abuzohet  per te diskredituar kundershtare politike, ose per te
kenaqur orekset meskine te publikut per thashetheme. Prandaj me vjen
mire qe artikulli i z. Kopliku te pakten cek ne disa nga dilemat me
kryesore qe e bejne kaq te veshtire zgjidhjen perfundimtare te
problemit te dosjeve.

Gjithsesi, artikulli ne fjale le disa pyetje pa pergjigje.  E para
gje qe duhet sqaruar eshte se cfare do te thote "hapje e dosjeve"? 
Behet fjale per akses nga ana e publikut ne dosjet personale-- pra
gjithsekush te kete te drejte te shohe dosjen e vet dhe vetem
dosjen e vet? Behet fjale per akses vetem te ndonje komisioni te
posacem apo te gjykates ne dosjet e atyre qe pretendojne te
kandidojne per nje post publik (sic ishte rasti i Ligjit nr. 8043
te Lustracionit qe skadoi ne 2001-shin) ? Behet fjale per nje hapje
dosjesh vetem per historiane e akademike te tjere te shkencave
sociale me qellim qe te kete nje te kuptuar me te themelte mbi
institucionet e metodat e diktatures? (yeah, right!)  Apo behet
fjale per nje hapje pa kushte,  ku gjithsekush mund te shohe dosjen
e gjithsekujt, e pastaj ta perdore ate informacion si t'i doje
qejfi? Pra dua te them se ka "hapje" dhe 'HAPJE' dosjesh,  dhe
nderkohe qe njeri version deklasifikimi ka potencial qe ta coje
gjithe vendin ne krize te thelle, versioni tjeter mundet
perkundrazi te sjelle stabilitet.  Do te doja shume te dija se per
cfare lloj "hapje dosjesh" behet fjale kete rradhe.

Se dyti, a nuk eshte koha qe vertet t'i kushtohet pakez vemendje
origjines se thirrjeve te herepashershme per hapje dosjesh? Nga
cilat pale vijne keto thirrje?  A vijne prej viktimave te
komunizmit dhe te afermve te tyre, prej atyre qe padrejtesisht u
burgosen, torturuan e persekutuan,  e iu mohua e drejta e
shkollimit apo e ushtrimit te profesionit? Apo mos vijne ndoshta
nga ndjenja e thelle e detyres qe qeverite post-komuniste shqiptare
ndjejne per te denuar bashkepunetoret e nje regjimi kriminel? Apo
vijne nga grupe te ndryshme politike, sa here qe afrohen zgjedhjet,
me qellimin qe te skualifikojne disa nga kundershtaret politike? 
Apo jane te gjitha marre se bashku? Po a mund te jene?

Me duket se thirrjet nga viktimat e komunizmit qe te hapen dosjet
dhe te ekspozohen ish-spiunet, te intensifkuara ndoshta nga frika
per rivendosje te regjimit diktatorial apo nga ndjenja hakmarrese,
mund te vijne ne menyre te natyrshme vetem ne momentet (vitet) e
para te tranzicionit. Vetem se ne Shqiperi, po t'i referohem nje
raporti te Kathleen Imholz dhe Elsa Ballaurit, ne kapacitetiten e
tyre si vezhguese per llogari te Qendres për Demokraci dhe Pajtim e
Evropës Juglindore,  [(2004) “Disclosing Hidden History: Lustration
in the Western Balkans”],  me rezulton qe kerkesa nga viktimat te
kete qene minimale. Dhe dy tre zera te shperndare aty-ketu, s'u
bene dot kurre bashke, dhe nuk i dhane thirrjeve te tyre nje
shprehje formale, ndoshta per shkak te mungeses se kultures te
organizimit te shoqerise civile ne pergjithesi. Per me teper,  ne
nje artikull ne Balkan Insight (14 Dhjetor, 2006), thuhej se gjate
periudhes se hereshme te tranzicionit, ne vitet 1991-1995,
organizata e te persekutuareve politike shqiptare (pra viktimat e
komunizmit te njohura zyrtarisht si te tilla)  ishte shprehur
kunder hapjes se dosjeve. Si pasoje, nuk jam shume e predispozuar
te besoj se ka ne kete moment, krejt papritur pas 16 vjetesh, nje
kerkese nga publiku shqiptar per hapje dosjesh. Kete dyshim duket
se e shpreh dhe z. Kopliku ne artikullin e meposhtem.

Hipoteza e dyte e imja,  pra qe thirrjet per hapje dosjesh vijne
direkt nga qeveria, si pasoje e ndonje ndjenje besnikerie ndaj te
drejtes dhe te moralshmes,  nuk ka fare baze te qendroje ne rastin
e Shqiperise, pavaresisht se sa jo-cinikisht e detyroj veten qe ta
shoh kete problem ne kete moment.  Teorikisht kjo mund te ndodhe
mbase me nje qeveri *te re* qe vjen ne fuqi dhe qe ndergjegjesohet
se nje standard drejtesie per te kompensuar padrejtesi te te
kaluares se afert ia ka borxh qytetareve te vet.  Por ama vetem nje
qeveri E RE, qe s'i ka patur frenat e udheheqjes asnjehere me pare
gjate viteve te tranzicionit, mund te jete e justifikuar te hape
prape ceshtjen e dosjeve ne menyre qe te vere ne vend "drejtesine"
qe s'e vune asnjehere ne vend ato te meparshmet.  Por JO nje qeveri
si ajo e Berishes, qe i humbi nje nga nje ato dhjetra shanse per
transparence e per 'pastrim te figures publike' qe iu dhane ne
dhjetevjecarin e fundit; JO nje qeveri qe e ndohti koke e kembe te
gjithe problemin e dosjeve, procesin e 'lustracionit', e gjithcka
tjeter qe ka te beje me padrejtesite e diktatures. Qeveria Berisha
la menjane cdo konsiderate normative dhe etike, dhe u tall e
procesin e 'pastrimit te figures' duke e lene veten te udhehiqet
nga ererat politike te momentit. Ne 1993 fuqizoi nje ligj per
'pastertine' e juristeve, i cili u deklarua si jokushtetues (dhe me
te drejte.)  Ne 1995 fuqizoi ligjin nr. 8043 per pastertine e
figures publike me ane te te cilit skualifikoi rreth 140 kandidate
te partise socialiste per zgjedhjet e 1996-tes. Nje na provizionet
e ligjit nr.8043, i deklaronte dosjet e Sigurimit te vulosura
(mbyllura)  per publikun e gjere deri ne vitin 2025. 8043-shi u la
te skadoje sepse e kreu detyren qe kishte  (ia fitoi zgjedhjet
Berishes ne 1996-ten.)  Pastaj socialistet erdhen ne fuqi per tete
vjet, dhe meqenese ata do te prekeshin disproporcionalisht nga cdo
lloj ligji per "pastrimin e figures", kjo teme u la ne harrese, nga
pozita, nga opozita, nga media dhe nga viktimat vete. Ne 2006-ten
parlamenti votoi nje rezolute tjeter per deklasifikimin e dosjeve
(76 vota pro nga 140).  Avokati me i zjarrte i per kete rezolute
ishte dora vete zoti Berisha.   Kete ndryshim kaq drastik nga
pozicioni i atij qe ne 1995 kembengul qe dosjet te jene te mbyllura
deri me 2025-en, ne pozicionin e atij qe i do te hapura urgjentisht,
ne nje interviste vjet e justifikoi me bindjen e tij te patundur se
"shume bashkepuntore te Sigurimit gelojne ende ne rradhet e
Socialisteve."  Dhe natyrisht, ne menyren me te parashikueshme te
mundeshme, kjo iniciative e fundit per t'iu leshuar fantazmat e
arkivave te ish-Sigurimit kundershtareve politike ishte vec dy muaj
larg zgjedhjeve te Janarit 2007.

Interesantja e perpjekjes se fundit (te tetorit 2006) ishte se kete
rradhe u moren ne konsiderate tre projekt-ligje,  sejcili propozim
i tre partive te ndryshme. Te tre projekt-ligjet ishin krejt te
ndryshme persa i perket diapazonit te posteve publike qe do te
duhet te "spastroheshin", dhe sanksioneve qe parashikonin per
personat qe do te provoheshin si ish-bashkepuntore te sigurimit. Ai
i socialisteve, cuditerisht, ishte me i "gjere;  bente subjekt te
procesit te   dhe postet me te larta te qeverise, perfshi ketu dhe
postin e kryeministrit, te presidentit, dhe te anetareve te
gjykates se lart.-- por me i "bute", ne sensin qe nuk parashikonte
publikim emrash te atyre qe pranonin vete bashkepunimin me
Sigurimin perpara nje komisioni specia per shembull.  Propozimi i
Partise Demokratike ishte me i kufizuar -- p.sh. linte jashte
postet me te larta te qeverise-- dhe me i ashper sepse parashikonte
jo vetem pushimin nga posti te atyre qe do te "lustroheshin
pozitivisht" por dhe ekspozimin e tyre publik. Nje cinik mund te
mendoje se te dy partite e famshme ia dine shkelqyeshem thembren e
Akilit njera tjetres. Socialistet mbase propozuan nje ligj me
perfshires ngaqe e dinin qe PD-istet s'do te kandiseshin dot te
votonin po t'u rrezikohej udheheqja e larte. Po natyrisht, ky i
fundit eshte vec nje spekullim per te ilustruar algjebren politike
te ciles ka shume mundesi t'i jete nenshtruar problemi i dosjeve.
Jam teper kureshtare te di se c'aresye jepen ne kete moment per
ri-celjen e diskutimit te dosjeve. (Pranoj qe nuk kam lexuar fare
gazetat e diteve te fundit, dhe kerkoj falje nese pergjigjet per
pyetjet e mia gjenden aty.)

Dilemat e ndryshme qe zoti Kopliku ngre ne lidhje me veshtiresine qe
paraqet problemi i arkivave te Sigurimit jane ne pjesen derrmuese te
drejta. Une mund te shtoja dhe nja dy te tjera. Per shembull, zoti
Kopliku, pasi e ka bere te qarte pozicionit e tij kunder hapjes se
dosjeve, shton se, nese spiunlleqet e komunizmit do te duhet
patjeter te dilnin ne drite, atehere le te hapeshin vetem
regjistrat e spiuneve qe kishin firmosur vete si bashkepuntore, dhe
qe gjenden tashme te kompjuterizuara. Zoti Kopliku packa se ka
rezerva per saktesine e ketyre te fundit, thote se nese ka gabime 
"dimë njerëz që kanë bërë gjyqe, dhe e kanë vërtetuar "gabimin e
kompjuterit"". Une shoh dy probleme parimore me kete qasje. Se
pari, cdo veprim/akt/vendim qe perdor si prove ato materiale qe
gjenden ne arkivat e sigurimit, regjistrat, apo dosjet, legjitimon
keshtu nje organ famezi te diktatures. Legjitimitetin ia jep nje
institucioni ne momentin kur i dhuron kredence, kur e llogarit se
informacioni qe vjen prej andej mund te perdoret per te provuar
fajesine apo pafajesine e dikujt. Kjo eshte problematike per mua.
Akoma dhe me problematike do te ishte seria e proceseve gjyqesore
qe do te duhej te ndiqnin ata qe mund te jene implikuar
padrejtesisht ne saje te informacionit te pasakte apo te
falsifikuar,  sepse maksima "je i pafajshem deri sa te jesh provuar
fajtor" kthehet me kokeposhte. Te prekurit nga nje proces i tille
jane fajtore deri sa te provohen te pafajshem. Mbi ta bie barra e
proves se pafajesise se tyre dhe kjo eshte e padrejte.

Kam pershtypjen se sa me shume kalon koha, aq me teper problemi i
dosjeve ka dale nga sfera e debatit ne parim dhe ka kaluar ne
sferen e politikave te dites. Kete mund ta marrin si te mireqene
zoti Kopliku dhe te tjere qe i ndjekin zhvillimet me nga afer, por
une besoj se ata qe propozojne hapjen e dosjes duhet ta
argumentojne patjeter pozicionin e tyre EDHE ne parim. Diskreditimi
i kundershtareve politike dhe eliminimi i tyre nga gara per ofiqe
eshte nje aresye e turpshme per te hapur dosjet.
Zgjidhja e problemit behet tmerresisht e veshtire, per te mos thene
e pamundur, nese nuk pyetet me pare se per cfare lloj hapje dosjesh
behet fjale, kush e kerkon kete dhe pse, cilat jane pasojat e
mundeshme dhe si peshohen ne balance te mirat e ketij procesi me te
keqijat. Nga pervojat e vendeve te tjera, sidomos ne kete faze ne
tranzicionin shqiptar, nuk mund te mesohet dhe aq shume.
Pavaresisht se bota ka qene deshmitare e dhjetra tranzicioneve nga
regjime diktatoriale ne demokraci, dhe pavaresisht se mund te
mendohet se e ashtuquajtura "drejtesi tranzicionale" (me te cilen
nenkuptoj bashkesine e vendimeve politike qe marrin qeverite
post-diktatoriale ne lidhje me individet qe bashkepunuan ose qe
vuajten ne regjimin e meparshem) do te duhej te kishte arritur
tashme te kete institucionet e saj me rrenje dhe nje seri
praktikash standarte qe mund te ndiqen si model ne tranzicione te
mevoneshme, prape dilemat jane te shumta dhe problemet behen edhe
me delikate sa me teper i largohemi castit te ndryshimit te
regjimit, pra sa me shume i largohemi 1990-tes ne rastin e
Shqiperise. Por, sado klishe te tingelloje, mendoj se zgjidhjet e
problemeve as mund te fillojne te ravijezohen nese problemet nuk
shtrohen ne menyre te tille qe te kuptohen. Analistet politike ne
Shqiperi do te ishin nje ndihme e jashtezakonshme sikur perpara se
te propozonin cfaredolloj zgjidhje, te benin me pare pyetjet e
duhura.

Era
______________________________________________________________
If you wish to unsubscribe, send a blank message to:
[email protected] , or visit Alb-Club's page at:
http://www.alb-net.com/mailman/listinfo/alb-club