[AlbClub] Për partitë e vogla ka nevojë Shqi përia

                  *** AlbClub Discussion List ***




Për partitë e vogla ka nevojë Shqipëria
[Gazeta Shqiptare, 28.12.2007]

Pjesë e diskutimit për ndryshimet në sistemin tonë zgjedhor, është "pragu 
elektoral" (Sperrklausel-termi gjerman; "election threshold"-anglisht).  Ne 
mendojmë se Shqipëria aktuale ka shumë nevojë për partitë e vogla, prandaj 
nuk duhet që të rritet pragu elektoral, që ato të mund të mbeten në Kuvend. 
Konkretisht, ne mendojmë se nuk duhen ndryshuar përqindjet në pikën 3 të 
nenit 64 të Kushtetutës, ku shkruhet: "Partitë që marrin më pak se 2.5 për 
qind dhe koalicionet e partive që marrin më pak se 4 për qind të votave të 
vlefshme në të gjithë vendin [...], nuk përfitojnë nga listat shumemërore 
përkatëse."

Partitë e vogla vërtetë që kanë krijuar probleme në ndonjë shtet të botës, 
si rezultat i kushteve specifike të tij.  Vërtetë që ka shtete ku janë 
krijuar vështirësi në mirëfunksionimin e qeverive, bile dhe janë penguar 
parlamentet në punën e tyre.  Por nuk ka qenë, dhe edhe nuk është ky problem 
tek ne, siç nuk ka qenë edhe në shumë shtete të tjera.  Këtë e konstaton 
kushdo që e ka ndjekur politikën tonë, kushdo që ka njohje të politikës 
shqiptare aktuale, si dhe asaj të "100 vjetëve të fundit".  Problemi kryesor 
tek ne ka qenë gjithnjë, kapja e shtetit nga të mëdhenjtë, nga despotët, nga 
partitë e mëdha politike.

Është pikërisht kontributi për "t'i penguar të mëdhenjtë në despotizmin e 
tyre", gjëja që vlerësojmë më shumë, kur ngulim këmbë që mos të përjashtohen 
nga Kuvendi, partitë e vogla.  Qeverisjet tona kanë nevojë për konsensuse të 
gjera, qofshin dhe të vështira, dhe jo për vendime që merren lehtë "nga 
shumica", apo "nga të mëdhenjtë".  Nuk i kanë ardhur të këqija Shqipërisë, 
"nga paaftësia për të marrë vendime të drejta", si rezultat se të vegjlit 
paskan prishur punë, me tekat, apo qoftë dhe me "meskinitetet" 
(shpirtvogëlsitë) e tyre.  E keqja Shqipërisë i ka ardhur nga kapja e 
shtetit nga të mëdhenjtë: ka pothuaj një shekull, që Shqipëria ka vuajtur 
nga pushteti shumë i madh i kryetarëve despotë të partive tona të mëdha.

Natyrisht që janë dëshirat e fshehura autokratike, që, në rastin e 
Shqipërisë, shtyjnë në  rritjen e pragut elektoral, në përjashtimin e 
partive të vogla.  Në botë ka mbi 300 sisteme zgjedhore, kështu që nuk ka 
ndonjë zotësi të madhe të gjendet ndonjë citim "nga eksperienca e botës", që 
të fshihet arsyeja e vërtetë: dëshira e "të mëdhenjve për të kapur shtetin, 
pa u penguar nga të vegjlit.

Janë sistemet proporcionale (Verhältniswahl-gjermanisht; PR, proportional 
representation-anglisht) që sigurojnë përfaqësimin në parlament të partive 
të vogla.  Prandaj dhe jemi për sistemin proporcional.  Por, duke synuar 
moskapjen e shtetit nga despotizmi, duhet të kemi edhe deputetë që 
personalisht janë më pak të varur nga partitë e mëdha, pra duhen edhe 
deputetë që janë personalitete.  Këta deputetë i prodhojnë më mirë sistemet 
mazhoritare (Mehrheitswahl-termi gjermanisht; plurality-majority 
system-anglisht).  Kemi shkruar shpesh në favor të sistemit proporcional të 
personalizuar (Personalisierte Verhaeltniswahl-termi gjermanisht; MMP, Mixed 
Member Proportional-anglisht), pikërisht sepse ai siguron si përfaqësimin e 
pakicave, si dhe atë të personaliteteve: ka deputetë të zgjedhur direkt në 
zonat zgjedhore.  Natyrisht, si kriter për parapëlqimin e sistemit, kemi 
edhe zhdukjen e mashtrimit berishisto-nanoist të megadushkut, prandaj dhe 
jemi për atë variant të këtij sistemi, ku çdo zgjedhës ka vetëm një votë, të 
përbashkët për partinë dhe deputetin (jo ky variant që kemi pasur deri tani, 
ku votuesi ka dy vota: një për kandidatin, dhe një për partinë).  Kuvendi 
ynë duhet të ketë po 140 deputetë, por nga të cilët, 70 të zgjedhur direkt 
në 70 zona zgjedhore (jo më 100, siç e kemi tani), dhe 70 deputetët e tjerë, 
të përzgjedhur nga listat shumemërore të partive (jo më 40, siç e kemi 
tani); do të votohet një herë dhe me një votë të përbashkët për kandidatin 
dhe partinë që ai përfaqëson.  Një sistem të ngjashëm kanë parlamentet e 
landeve (ndarje administrative) gjermane  Baden-Württemberg dhe edhe në 
Nordrhein-Westfalen.  Por le t'i mbahemi diskutimit të "pragut elektoral".

Në një Kuvend me 140 vetë, në sistemin që propozojmë, atë "proporcional të 
personalizuar, me një votë e me një raund" (siç e përcaktuam në paragrafin 
më sipër), një parti që ka marrë 2,5% të votave, i takon të ketë 4 deputetë 
(rrumbullakosëm nga sipër, 2,5% të 140-ës).  Kurse një koalicion partish, që 
i ka marrë 4% të votave, i takon të ketë së paku 6 deputetë.  Nuk janë pak 4 
deputetë, apo 6 deputetë, e kemi parë këta vite se ç'efekt kanë pasur një 
apo dy deputetë, e jo më 4 apo 6.  P.sh., presidentin aktual e kemi "në saj 
të dy deputetëve", që siguruan kalimit e minimumit të votave të nevojshme 
për zgjedhjen e tij!  Pra, duke u nisur vetëm me një nuhatje të 
përgjithshme, nuk ka nevojë ta rrisim pragun mbi 2,5%, përkatësisht 4%-bile 
mbase do zvogëluar (ka gjykata kushtetuese në botë, që i kanë nxjerrë 
anti-kushtetuese, e kundra principeve të demokracisë, këto pragjet 
elektorale, por nuk po i hyjmë asaj logjike: le ta quajmë një kompromis 
tashmë të kryer, këtë "2,5%" që kemi.

Për të pasur një ide sasiore, mund të llogaritim se duke mbajtur pragun 
elektoral me 2,5%, nuk kemi respektuar votën e vetëm më pak se rreth 50 mijë 
zgjedhësve.  Nëse do ta ngrinim këtë prag, p.sh. në 5%, do të kishim thënë 
se "pakicat" deri dhe prej 100 mijë zgjedhësish, nuk do të përfaqësoheshin 
në Kuvend!  Këto shifra janë të mëdha për vendin tonë, që akoma është me 
popullsi të papërqendruar, as rreth ideve, por as edhe rreth qendrave të 
banuara, gjë që influencon edhe në unifikimin e ideve politike.  E është 
pjesë e demokracisë, respekti i pakicave: vetëm komunizmi kishte respekt 
vetëm për shumicat, me shprehjet e tija të famshme: "pakica i nënshtrohet 
shumicës".  Mendoni sesa do të bëheshin ata zgjedhësit e përjashtuar, duke 
pasur parasysh se kemi disa parti të vogla: pra mund të bëhet fjale për disa 
100-mijëshe zgjedhësish që nuk arrijnë të zgjedhin!  Ka raste, që zgjedhësit 
e shpërndarë në parti të vogla, kanë arritur të përbëjnë gjysmën e 
zgjedhësve të një vendi.  Kështu, në Turqi, në vitin 2002, partitë që nuk 
arritën të kalojnë pragun elektoral (10%), përmbanin rreth 45% të votave të 
rregullta të të gjithë Turqisë.  Po kështu, në Rusi, në vitin 1995, partitë 
që nuk hynë dot në parlament sepse nuk arritën pragun elektoral (5%), kishin 
mbi 45% të zgjedhësve të Rusisë.  Në Ukrainë, në zgjedhjet e marsit të vitit 
2006, edhe partia e kryeministres aktuale Natalia Vitrenko, si rezultat i 
interpretimit të pragut elektoral prej 3%, u nxor jashtë parlamentit.  Edhe 
tek ne, pati probleme me LZHK-në (Lëvizja  për Zhvillim Kombëtar), e cila 
nuk u përfaqësua në Kuvend në vitin 2005, "sepse ishte diku tek 4% e 
zgjedhësve" (me siguri mbi 4%, po të mos t'ia kishin vjedhur votat)-nejse, e 
kemi fjalën që heqja e LZHK nga Kuvendi, e ka dobësuar përfaqësimin e plotë 
shqiptar parlamentar.

Rritja e pragut elektoral, bëhet shkak edhe për vetëpërjashtim nga zgjedhjet 
(self-disfranchisement), të shumë vetëve, duke qenë një nga shkaqet e 
fshehta të mospjesëmarrjes në votime.  Shumë njerëz nuk vijnë në votime, 
sepse nga njëra anë, nuk e gjejnë veten në partitë e mëdha, dhe nga ana 
tjetër, partitë e vogla, ku ata do ta gjenin veten, nuk arrijnë të marrin aq 
vota sa të përfaqësohen në Kuvend.

Në mbyllje, që të sigurohemi se nuk po ecim në "shtigje të pashkelura", 
bëjmë mirë të shohim dhe ç'bëhet në botë, sa e kanë të tjerët pragun 
elektoral.  Rezulton se p.sh. Portugalia, Afrika e Jugut, Finlanda, Holanda 
dhe Maqedonia, e kanë pragun elektoral zero apo më të vogël se 1%; Danimarka 
dhe Izraeli e kanë pragun elektoral 2% (bile Izraeli e ka pasur 1,5%, deri 
para tre vjetësh); Greqia dhe Ukraina  3%; Norvegjia, Austria, Suedia 4%; 
Gjermania, Estonia, Letonia, Lituania, Hungaria 5%; duke vazhduar deri në 
10% në rastin e Turqisë.  Pra, duke iu mbajtur gjendjes që kemi, 2,5%, ne do 
të ishim në nivelin e Danimarkës e Greqisë, duke pasur shtete me prag më të 
ulët, dhe edhe më të lartë, gjë që na jep siguri "trashë e trashë", se nuk 
po kërkojmë ndonjë çudi, kur themi ta mbajmë pragun tonë elektoral tek 2,5%.

Bashkim Kopliku
27.12.2007



Phone: +355 52 23663
Mob: +355 0682200590
Email: <[email protected]>
optional: <[email protected]>

Please, send important e-mails
on both addresses. 

______________________________________________________________
If you wish to unsubscribe, send a blank message to:
[email protected] , or visit Alb-Club's page at:
http://www.alb-net.com/mailman/listinfo/alb-club